ਤਦਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਦਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤਦਪਾਣਿ ਅਪਾਦਕਮ੍ ਤਦਜਾਤਮਭੂਤਂ ਚ ਤਦਸ਼ਬ੍ਦਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕੰਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਹੈ।
ਅਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਤਦਰੂਪਂ ਚ ਰਸਗਨ੍ਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਂ ਚਾਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਹ ਬਿਨਾ ਛੂਹੇ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਸੁਆਦ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਸਰਵ-ਸੱਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਬृਹਨ੍ਤਂ ਚ ਤਦਜਂ ਚਿਨ੍ਮਯਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਅਪ੍ਰਾਣਮਮਨਸ੍ਕਂ ਚ ਤਦਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਲੋਹਿਤਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਾਹ, ਬਿਨਾ ਮਨ, ਬਿਨਾ ਨਮੀ ਤੇ ਲਾਲੀ ਦੇ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਮੇਯਂ ਤਦਸ੍ਥੂਲਮ੍ ਅਦੀਰ੍ਘਂ ਤਦਨੁਲ੍ਬਣਮ੍ ਅਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਤਦਪਾਰਂ ਚ ਤਦਾਨਨ੍ਦਂ ਤਦਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਨਾ ਭਾਰੀ, ਨਾ ਲੰਮਾ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ, ਨਾ ਛੋਟਾ, ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਅਨਪਾਵृਤਮਦ੍ਵੈਤਂ ਤਦਨਨ੍ਤਮਗੋਚਰਮ੍ ਅਸਂਵृਤਂ ਤਦਾਤ੍ਮੈਕਂ ਪਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਖੁਲ੍ਹਾ, ਇੱਕ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪਰਾਪਰੇਤਿ ਕਥਿਤੇ ਨੈਵੇਹ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਅਹਮੇਵ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਯ੍ਯੇਵ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍
ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਮਯਿ ਮਯ੍ਯੇਵ ਲੀਯਤੇ ਮਤ੍ਤੋ ਨਾਨ੍ਯਦਿਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਮਨੋਵਾਕ੍ਪਾਣਿਭਿਸ੍ ਤਥਾ
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਦਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸਚ੍ਚਾਸਚ੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਨਃ
ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖੋ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ।
ਅਧੋਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਰਿਤਿष੍ਠਤਿ ਹृਦਯਂ ਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਮਹਤ੍
ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉਪਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਧਰ੍ਮਕਨ੍ਦਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜ੍ਞਾਨਨਾਲਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਇਸ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਮਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਡੰਡੀ ਨਾਲ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾष੍ਟਦਲਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਰਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਕਰ੍ਣਿਕਮ੍ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਚ ਦਿਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਠ ਚਿੱਟੇ ਪੱਤੀਆਂ ਆਤਮ-ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੁੰਡ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇਦ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਬਹੁਧਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਵਹਾ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਦਸ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।
ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਡ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਜਾਗ੍ਰਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਣ੍ਠੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਬਹੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਡੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਜਾਗਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਹृਦਯਸ੍ਥਂ ਤੁ ਤੁਰੀਯਂ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਜਾਗ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਤੁ ਤੁਰੀਯੇ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੇ ऽਪਿ ਸਮਸ੍ਤਕਰਣੈਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਪਰ ਇਸ਼ਵਰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਦਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਚਿੱਤ — ਇਹ ਚਾਰ ਹਨ।
ਯਦਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤੈਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ਕਰਣਾਨਿ ਵਿਲੀਨਾਨਿ ਯਦਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨੇਕ ਲੋਕੋ,
ਸੁषੁਪ੍ਤਃ ਕਰਣੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਸ੍ ਤੁਰੀਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਪਰਸ੍ਤੁਰੀਯਾਤੀਤੋ ऽਸੌ ਸ਼ਿਵਃ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ; ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਤੁਰੀਯਂ ਚਾਧਿਭੌਤਿਕਮ੍ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ ਚਾਧਿਦੈਵਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਭੌਤਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਦੈਵਿਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਹਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਸਾਰਾ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਹਾਂ', ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵੀ।
ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਪृਥਗੇਵੇਦਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਚਿੱਤ — ਇਹ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਘ੍ਰਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਰਸਿਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ; ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।
ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍ ਅਹਂਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ਤਥਾ ਚੇਤਯਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, 'ਮੈਂ' ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਆਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਗਾਯਿਤਮੇਵ ਚ ਆਨਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਧਿਭੂਤਮਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਭੌਤਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵੀ ਵਰੁਣਸ੍ ਤਥਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਵਰੁਣ, ਹਵਾ, ਚੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
ਅਗ੍ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਮਿਤ੍ਰੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਆਧਿਦੈਵਿਕਮੇਵਂ ਹਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਦੈਵਿਕ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਞੀ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਚੈਵ ਜਿਤਾ ਸੌਮ੍ਯਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਮੋਘਾ ਰੁਦ੍ਰਾਮृਤਾ ਸਤ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਰਾਣੀਆਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨਾ, ਜਿਤਾ, ਤੇ ਸੌਮਿਆ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ; ਮੋਘਾ, ਰੁਦ੍ਰਾਮ੍ਰਿਤਾ, ਸਤਿਆ ਤੇ ਮੱਧਯਮਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਨ।
ਨਾਡੀ ਰਾਸ਼ਿਸ਼ੁਕਾ ਚੈਵ ਅਸੁਰਾ ਚੈਵ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਭਾਸ੍ਵਤੀ ਨਾਡਯਸ਼੍ਚੈਤਾਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ
ਨਾਡੀਆਂ, ਰਾਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਕਾ, ਤੇ ਅਸੁਰਾ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ, ਭਾਸਵਤੀ — ਇਹ ਨਾਡੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵਾਯਵੋ ਨਾਡਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਵਾਹਕਾਸ਼੍ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤ੍ਵਪਾਨਸ਼੍ ਚ ਉਦਾਨਸ਼੍ ਚ ਸਮਾਨਕਃ
ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਯੂ, ਤੇ ਵਾਹਕ — ਚੌਦਾਂ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਆਨ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ ਤੇ ਸਮਾਨ।
ਵੈਰਮ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਮੁਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਃ ਕੂਰ੍ਮਕਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਕृष੍ਣਸ੍ ਤਥਾਨਿਲਃ
ਵੈਰੰਭ, ਮੁੱਖਯ, ਅੰਤਰਯਾਮਾ, ਪ੍ਰਭੰਜਨ, ਕੂਰਮਕ, ਸ਼ੇਨ, ਸ਼ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਅਨਿਲ।