ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਭਾਗਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਾਰਮ੍ ऋषੀਣਾਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਮ੍
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਨਨੁ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਮੋ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਕਾ ਤੇषਾਮ੍ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਮੂਲੋ ਹਿ ਸਂਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਮਰਥ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਲਕੜਾ ਤਿਆਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਅਗਿਆਨ ਹੈ।
ਕਲਾ ਸਂਸ਼ੋषਮਾਯਾਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾਨ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸਕਲਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜੀਵੋ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਸ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਕੀ ਪਾਪਕृਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਪੁਣ੍ਯਕृਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਤਿਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵੈ ਜੀਵਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਪੁਣ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਾਪ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿਚ, ਪੁਣ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸੁਰਗ ਵਿਚ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਲਈ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਹਾਲਤ।
ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਃ ਸ੍ਵੇਦਜਸ਼੍ਚੈਵ ਅਣ੍ਡਜੋ ਵੈ ਜਰਾਯੁਜਃ ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੀ ਕਰ੍ਮਣਾਜ੍ਞੋ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਵृਤਃ
ਜੀਵ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਡਿੰਡ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਗਰਭ ਤੋਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ।
ਪ੍ਰਜਯਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਧਨੇਨ ਚ ਸਤਾਂ ਨ ਹਿ ਤ੍ਯਾਗੇਨੈਕੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਸੌ
ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਲੋਕੋ; ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਤਿਆਗ ਨਾਲ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਤੇ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਜ੍ਞਾਨਦੋषੇਣ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ षਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਭਜਤ੍ਯੇष ਕਲੇਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਲਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੇ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗੇ ਚ ਭੂਤਲੇ ਕੌਮਾਰੇ ਯੌਵਨੇ ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕੇ ਮਰਣੇ ऽਪਿ ਵਾ
ਗਰਭ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਵੀ।
ਵਿਚਾਰਤਃ ਸਤਾਂ ਦੁਃਖਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਦੁਃਖੇਨੈਕੇਨ ਵੈ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਹ ਦੁਃਖਿਨਃ
ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਦੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਖੀ ਲਈ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਨਾਮ੍ ਉਪਭੋਗੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਹਵਿषਾ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮੇਵ ਭੂਯ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਚਾਰਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਯੋਗਾਦਪਿ ਵੈ ਨृਣਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਜਨੇ ऽਪ੍ਯੇਵਂ ਪਾਲਨੇ ਚ ਵ੍ਯਯੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਜਾਂ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਪੈਸ਼ਾਚੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ ਦੁਃਖਂ ਯਾਕ੍ਸ਼ੇ ਚੈਵ ਵਿਚਾਰਤਃ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੇ ਚ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸੌਮ੍ਯਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ, ਪੈਸ਼ਾਚ, ਰਾਖਸ਼, ਯਕਸ਼, ਗਾਂਧਰਵ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇ ਤਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਪੌਰੁषੇ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਸਾਤਿਸ਼ਯਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਦੁਃਖੈਰ੍ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਘਟਾਅ, ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਭਾਗ੍ਯਾਨ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸਂਤ੍ਯਜੇਚ੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦष੍ਟਗੁਣਂ ਭੋਗਂ ਤਥਾ षੋਡਸ਼ਧਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਧਨ ਵੀ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਚਾਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਮਨਘਾਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗੁਣਂ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਇਹ ਚੌਵੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਬਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਚਾਲੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੀ।
ਤਥਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕਾਰਤਃ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਵਿਧਂ ਚੈਵ ਦੁਃਖਮੇਵ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਤੁਰਚਾਲੀ, ਛਪੰਜਾ ਅਤੇ ਚੌਂਸਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਚ ਤਥਾਪ੍ਯਂ ਚ ਤੈਜਸਂ ਚ ਵਿਚਾਰਤਃ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯੌਮ[ਂ] ਮਾਨਸਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਪृथਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਭਿਮਾਨਿਕਮਪ੍ਯੇਵਂ ਬੌਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਮੇਵ ਚ ਦੁਃਖਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਗੌਣਂ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਚ ਦੁਃਖਮੇਵ ਵਿਚਾਰਤਃ ਆਦੌ ਮਧ੍ਯੇ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਗੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਯਥਾਤਥਮ੍ ਦੋषਦੁष੍ਟੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਮੌਜੂਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਨ।
ਨ ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਨ ਸੁਖਾਯਾਨ੍ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਯਥੇਤਰੇषਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮ੍ ਔषਧਂ ਨ ਸੁਖਾਯ ਤਤ੍ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਵਾਤਵਰ੍षਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲੇषੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਸੁਖ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਹਵਾ, ਮੀਂਹ ਆਦਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੁਃਖਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਪ੍ਯੇਵਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕ੍ਸ਼ਯਾਦਿਭਿਃ
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਾਸ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ।
ਰੋਗੈਰ੍ ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯਾਦਿਭਿਃ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤਰੁਰ੍ਯਦ੍ਵਦ੍ ਅਵਸ਼ਃ ਪਤਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਲਾਲਚ, ਨਫ਼ਰਤ, ਡਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੜਾਂ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਰੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ ਗਾਂ ਪਤਨ੍ਤਿ ਦਿਵੌਕਸਃ ਦੁਃਖਾਭਿਲਾषਨਿष੍ਠਾਨਾਂ ਦੁਃਖਭੋਗਾਦਿਸਂਪਦਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪੁੰਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਹ ਦੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭੋਗ ਆਦਿ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਪਤਤਾਂ ਦੁਃਖਂ ਕष੍ਟਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ ਨਰਕੇ ਦੁਃਖਮੇਵਾਤ੍ਰ ਨਰਕਾਣਾਂ ਨਿषੇਵਣਾਤ੍
ਇਥੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ; ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਨਰਕ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿਹਿਤਾਕਰਣਾਚ੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਨਿਯਤ ਕਰਤਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਮृਗੋ ਮृਤ੍ਯੁਭਯਸ੍ਯ ਭੀਤ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਸੋ ਨ ਲਭੇਤ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਏਵਂ ਯਤਿਰ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸਾਰਭੀਤੋ ਨ ਲਭੇਤ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਘਰ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਹਾਨ ਯਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।
ਕੀਟਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਣਾਂ ਚ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਗਜਵਾਜਿਨਾਮ੍ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਵਾਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਯਜਤਃ ਸੁਖਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪਸ਼ੂ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਹੈ।