ਸਂਹृਤ੍ਯ ਕਾਲਕੂਟਾਖ੍ਯਂ ਵਿषਂ ਵੈ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਭਵਾਨ੍ਯਾ ਸਹ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਾਲਕੂਟ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।
ਮੁਨਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਣੇਮੁਸ੍ਤਂ ਗੁਹਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੁਵਂਸ਼੍ ਚ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨੀਲਕਣ੍ਠਮੁਮਾਪਤਿਮ੍
ਸੰਯਮੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ।
ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਕਾਲਕੂਟਾਖ੍ਯਂ ਸਂਹृਤਂ ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਅਤਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵ ਵृषਧ੍ਵਜ
ਹੇ ਦੇਵ, ਕਾਲਕੂਟ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਤੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਛ-ਧਾਰੀ।
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨਨ੍ਦਨਪੁਰੋਗਮਾਨ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਸਨੰਦਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਕਿਮਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿषਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ਸਂਹਰੇਤ੍ਤਦ੍ਵਿषਂ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਸਮਰ੍ਥੋ ਹ੍ਯਨੇਨ ਕਿਮ੍
ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਇਸ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਵਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਉਸ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਨ ਵਿषਂ ਕਾਲਕੂਟਾਖ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰੋ ਵਿषਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਂਹਰੇਤ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਕਾਲਕੂਟ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ ਅਸਲ ਵਿਸ਼ ਨਹੀਂ; ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਧਿਕਾਰਾਨੁਰੂਪਤਃ ਪੁਂਸਾਂ ਸਂਮੂਢਚਿਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਸਂਕ੍ਸ਼ੀਣਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਦੇ ਘਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਈषਣਾਰਾਗਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਗੋ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਸਭ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟੇ ਤ੍ਵਰ੍ਥੇ ऽਪਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਤ੍ਸਤਾਮ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤ੍ਯੇਵ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿਦੁषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਸਬੰਧਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਮਝ ਜਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦृष੍ਟਾਨੁਸ਼੍ਰਵਿਕਂ ਦੁष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਭਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਸਂਤ੍ਯਜੇਤ੍ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਸੋ ऽਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਸੁਣੀ ਗਈ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਭਾਗਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਾਰਮ੍ ऋषੀਣਾਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਮ੍
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਨਨੁ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਮੋ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਕਾ ਤੇषਾਮ੍ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਮੂਲੋ ਹਿ ਸਂਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਮਰਥ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਲਕੜਾ ਤਿਆਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਅਗਿਆਨ ਹੈ।
ਕਲਾ ਸਂਸ਼ੋषਮਾਯਾਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾਨ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸਕਲਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜੀਵੋ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਸ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਕੀ ਪਾਪਕृਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਪੁਣ੍ਯਕृਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਤਿਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵੈ ਜੀਵਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਪੁਣ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਾਪ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿਚ, ਪੁਣ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸੁਰਗ ਵਿਚ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਲਈ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਹਾਲਤ।
ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਃ ਸ੍ਵੇਦਜਸ਼੍ਚੈਵ ਅਣ੍ਡਜੋ ਵੈ ਜਰਾਯੁਜਃ ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੀ ਕਰ੍ਮਣਾਜ੍ਞੋ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਵृਤਃ
ਜੀਵ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਡਿੰਡ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਗਰਭ ਤੋਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ।
ਪ੍ਰਜਯਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਧਨੇਨ ਚ ਸਤਾਂ ਨ ਹਿ ਤ੍ਯਾਗੇਨੈਕੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਸੌ
ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਲੋਕੋ; ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਤਿਆਗ ਨਾਲ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਤੇ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਜ੍ਞਾਨਦੋषੇਣ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ षਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਭਜਤ੍ਯੇष ਕਲੇਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਲਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੇ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗੇ ਚ ਭੂਤਲੇ ਕੌਮਾਰੇ ਯੌਵਨੇ ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕੇ ਮਰਣੇ ऽਪਿ ਵਾ
ਗਰਭ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਵੀ।
ਵਿਚਾਰਤਃ ਸਤਾਂ ਦੁਃਖਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਸਰ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਦੁਃਖੇਨੈਕੇਨ ਵੈ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਹ ਦੁਃਖਿਨਃ
ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਦੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਖੀ ਲਈ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਨਾਮ੍ ਉਪਭੋਗੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਹਵਿषਾ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮੇਵ ਭੂਯ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਚਾਰਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਯੋਗਾਦਪਿ ਵੈ ਨृਣਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਜਨੇ ऽਪ੍ਯੇਵਂ ਪਾਲਨੇ ਚ ਵ੍ਯਯੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਜਾਂ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਪੈਸ਼ਾਚੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ ਦੁਃਖਂ ਯਾਕ੍ਸ਼ੇ ਚੈਵ ਵਿਚਾਰਤਃ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੇ ਚ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸੌਮ੍ਯਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ, ਪੈਸ਼ਾਚ, ਰਾਖਸ਼, ਯਕਸ਼, ਗਾਂਧਰਵ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇ ਤਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਪੌਰੁषੇ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਸਾਤਿਸ਼ਯਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਦੁਃਖੈਰ੍ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਘਟਾਅ, ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਭਾਗ੍ਯਾਨ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸਂਤ੍ਯਜੇਚ੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦष੍ਟਗੁਣਂ ਭੋਗਂ ਤਥਾ षੋਡਸ਼ਧਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਧਨ ਵੀ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਚਾਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਮਨਘਾਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗੁਣਂ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਇਹ ਚੌਵੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਬਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਚਾਲੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੀ।
ਤਥਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕਾਰਤਃ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਵਿਧਂ ਚੈਵ ਦੁਃਖਮੇਵ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਤੁਰਚਾਲੀ, ਛਪੰਜਾ ਅਤੇ ਚੌਂਸਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਚ ਤਥਾਪ੍ਯਂ ਚ ਤੈਜਸਂ ਚ ਵਿਚਾਰਤਃ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯੌਮ[ਂ] ਮਾਨਸਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਪृथਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਭਿਮਾਨਿਕਮਪ੍ਯੇਵਂ ਬੌਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਮੇਵ ਚ ਦੁਃਖਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਗੌਣਂ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਚ ਦੁਃਖਮੇਵ ਵਿਚਾਰਤਃ ਆਦੌ ਮਧ੍ਯੇ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਗੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ।