ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਲੋਕਾਨ੍ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਾਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਵਰ੍ਣਵਿਭਾਗਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਂਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੋਭਨਾਨ੍

ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਵਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ।

ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਞ੍ ਛ੍ਰੁਤਵਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਾ ਵੇਦਾ ਮਹਰ੍षਯਃ

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾ ਧਰ੍ਮਾ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ਤਦ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਵਹਿਤਾਖਿਲਮ੍

ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ।

ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਵੇਦਸਾਰਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਸਿਦ੍ਧਮਸਂਦਿਗ੍ਧਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਚ੍ਛਿਵਾਤ੍ਮਕਮ੍

ਇਹ ਵਾਕ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰ ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧਿਯੁਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਕਚਿਤ੍ਤਾਨੁਰਞ੍ਜਕਮ੍ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਂ ਗਂਭੀਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੇ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਇਹ ਵਾਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੱਕੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਉਚਾਰਣ ਹੈ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਖਸੁਖੋਚ੍ਚਾਰ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਰ੍ਥਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍ ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਦ੍ਯਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍

ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲਕੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।

ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ਵਟਬੀਜਵਤ੍ ਵੇਦਃ ਸ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਰਗਦ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ षਡਕ੍ਸ਼ਰੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਤਨੁਃ ਸ਼ਿਵਃ

ਇੱਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ' ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਖਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਭਾਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਵਾਚ੍ਯਃ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਮੇਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਦ੍ਵਾਚਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਤੇ ਵਾਚਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਚਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਚਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਭਾਵੋ ऽਯਮ੍ ਅਨਾਦਿਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਯੋਃ ਵੇਦੇ ਸ਼ਿਵਾਗਮੇ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ षਡਕ੍ਸ਼ਰਃ

ਇਹ ਵਾਚਕ-ਵਾਚਿਆ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਅਗਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਦਾ ਮੁਖ੍ਯੋ ਲੋਕੇ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਤਃ ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਭਿਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤृਤੈਃ

ਮੰਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਯਸ੍ਯੈਵਂ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥੋ ऽਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਤੇਨਾਧੀਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਨੁष੍ਠਿਤਮ੍

ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਵੈ ਜਪੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਧੀਤ੍ਯੈਵ ਵਿਧਾਨਤਃ ਏਤਾਵਦ੍ਧਿ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਤਾਵਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।

ਏਤਾਵਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪੇਦ੍ਬੁਧਃ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੈਃ ਸਪ੍ਰਣਵੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਯਂ ਹृਦਯਂ ਮਮ

ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ ਜਪੇ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ऋषਿਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ऽਧਿਦੈਵਤਮ੍

ਮੈਂ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਸਿੱਧੀ, ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ-ਗਿਆਨ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਬੀਜਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਰਂ ਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚੈਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਮਦੇਵੋ ਨਾਮ ऋषਿਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦ ਉਦਾਹृਤਃ

ਹਰ ਅੱਖਰ ਲਈ ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਰ, ਵਰਣ, ਥਾਂ—ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਏਵਾਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ ਨਕਾਰਾਦੀਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਚ

ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ; 'ਨ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਬੀਜ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤੇ

ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਆਪਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਟੱਲ ਜਾਣ; ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਕਿਂਚਿਨ੍ ਮਦੀਯਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਤਥਾ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਦੇਵਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭੂਤਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ

ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਣਵ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣਵ ਇਕ ਵੱਖਰਾ; ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਣਵ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਅਕਾਰੋਕਾਰਮਕਾਰਾ ਮਦੀਯੇ ਪ੍ਰਣਵੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਉਕਾਰਂ ਚ ਮਕਾਰਂ ਚ ਅਕਾਰਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੈ

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣਵ ਵਿੱਚ 'ਅ', 'ਉ' ਤੇ 'ਮ' ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਲੁਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਓਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੋਦਾਤ੍ਤ ऋषਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਿਤਂ ਵਪੁਃ

ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲੰਬਾ ਜਾਣ। ਓਮਕਾਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਚਿੱਟਾ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦੋ ਦੇਵੀ ਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਧਿਦੇਵਤਾ ਉਦਾਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ

ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਚੌਥਾ ਉਦਾਤਤ ਹਨ, ਦੂਜਾ ਵੀ ਉਦਾਤਤ ਹੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਮਃ ਸ੍ਵਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਧ੍ਯਮੋ ਨਿषਧਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਨਕਾਰਃ ਪੀਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਖਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਰਿਤ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਨਿਸ਼ਧਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਨ' ਅੱਖਰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਧਿਦੈਵਤਂ ਛਨ੍ਦੋ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗੌਤਮ ऋषਿਃ ਮਕਾਰਃ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਮ੍

ਇੰਦਰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। 'ਮ' ਅੱਖਰ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦੋ ऽਨੁष੍ਟੁਪ੍ ऋषਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰੋ ਦੈਵਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੋ ਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਮੁਖਮ੍

ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸ਼ਿ' ਅੱਖਰ ਧੂਮਰ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਸ੍ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ ਛਨ੍ਦੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍ ਵਾਕਾਰੋ ਹੇਮਵਰ੍ਣੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚੈਵੋਤ੍ਤਰਂ ਮੁਖਮ੍

ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। 'ਵ' ਅੱਖਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਦੈਵਤਂ ਛਨ੍ਦੋ ਬृਹਤੀ ਚਾਙ੍ਗਿਰਾ ऋषਿਃ ਯਕਾਰੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੁਖਂ ਵਿਰਾਟ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਛੰਦ ਬ੍ਰਹਤੀ ਹੈ, ਅੰਗਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। 'ਯ' ਅੱਖਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਲ, ਵਿਰਾਟ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦ ऋषਿਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਦੈਵਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨ੍ਯਾਸਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਕਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍

ਛੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਨਿਆਸ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਨ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਸਂਹਾਰਭੇਦਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਪਤਿ, ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।