ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

षਡ੍ਵਿਧਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਭੇਦਤਃ ਤੇषਾਂ ਭੇਦਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਗ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਂਹਤਰੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੌਂਤਾਲੀ ਵਾਰੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ੈਲਜਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਰਤ੍ਨਜਂ ਤਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਧਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ

ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਤਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।

ਤृਤੀਯਂ ਧਾਤੁਜਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਅष੍ਟਧਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ਤੁਰੀਯਂ ਦਾਰੁਜਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤਤ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ਧੋਚ੍ਯਤੇ

ਤੀਜਾ ਧਾਤੂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮृਨ੍ਮਯਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ षष੍ਠਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਣਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍

ਪੰਜਵਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਛੇਵਾਂ ਕਸ਼ਣਿਕ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਦਂ ਰਤ੍ਨਜਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ੈਲਜਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍ ਧਾਤੁਜਂ ਧਨਦਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਦਾਰੁਜਂ ਭੋਗਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍

ਰਤਨ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵਧੀਕ ਰੁੱਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਾਤੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਿੱਧਾ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਲੱਕੜ ਦਾ ਲਿੰਗ ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮृਨ੍ਮਯਂ ਚੈਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਕਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਸ਼ੈਲਜਂ ਚੋਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਚੈਵ ਧਾਤੁਜਮ੍

ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਾਤੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬਹੁਧਾ ਲਿਙ੍ਗਭੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਨਵ ਚੈਵ ਸਮਾਸਤਃ ਮੂਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਲਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਨੌ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰੋਪਰਿ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪ੍ਰਣਵਾਖ੍ਯਃ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ਲਿਙ੍ਗਵੇਦੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਤ੍ਰਿਮਯਾਂਬਿਕਾ

ਉਪਰ ਰੁਦਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਓਂਕਾਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ।

ਤਯਾ ਚ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵੀ ਦੇਵਸ਼੍ ਚ ਪੂਜਿਤੌ ਸ਼ੈਲਜਂ ਰਤ੍ਨਜਂ ਵਾਪਿ ਧਾਤੁਜਂ ਵਾਪਿ ਦਾਰੁਜਮ੍

ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ — ਦੇਵੀ ਤੇ ਦੇਵ — ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਪੱਥਰ ਦਾ, ਰਤਨ ਦਾ, ਧਾਤੂ ਦਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ।

ਮृਨ੍ਮਯਂ ਕ੍ਸ਼ਣਿਕਂ ਵਾਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਫਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ਭੋਜਗਰ੍ਭਾਗ੍ਨਿਯਮਾਮ੍ਬੁਪਧਨੇਸ਼੍ਵਰੈਃ

ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਜਾਂ ਕਸ਼ਣਿਕ ਲਿੰਗ ਵੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਮਲ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ।

ਸਿਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਹੀਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਦਾਨਵਕਿਨ੍ਨਰੈਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਃ ਸੁਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ

ਸਿਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਯਕਸ਼, ਦਾਨਵ ਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡੰਬੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ।

ਭੂਰ੍ਭੂਵਃਸ੍ਵਰ੍ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਵੈ ਜਨਤਃ ਪਰਮ੍ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਭਾਸਯਨ੍ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ

ਉਹ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ ਤੇ ਸਚ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ।

ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਥਾਪਨਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਨਿਹਿਤਸ੍ਵਾਯਤਾਸਿਨਾ ਆਸ਼ੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ

ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣਾ ਤਲਵਾਰ ਫੈਲਾਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੈਲਜਂ ਰਤ੍ਨਜਂ ਵਾਪਿ ਧਾਤੁਜਂ ਵਾਪਿ ਦਾਰੁਜਮ੍ ਮृਨ੍ਮਯਂ ਕ੍ਸ਼ਣਿਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸਕਲਂ ਵਪੁਃ

ਪੱਥਰ, ਰਤਨ, ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਕਸ਼ਣਿਕ ਲਿੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧਿਨਾ ਚੈਵ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋਮਾਸਹਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਕੁਨ੍ਦਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਸਂਕਾਸ਼ਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਨਰਃ

ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁੰਦ ਤੇ ਗੋਦਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨृਣਾਂ ਤਨੁਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਭਨ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਨਰਾਃ

ਰੁਦਰ ਜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਗਸ਼ਤੈਰਪਿ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵੈ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਤਥਾ

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਭੋਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਪੁਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਸਕਲਂ ਭਾਵਨਾਯੋਗ੍ਯਂ ਯੋਗਿਨਾਮੇਵ ਨਿष੍ਕਲਮ੍

ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਿष੍ਕਲੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਕਲਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਗਤਃ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਚਾਸ੍ਮਾਕਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍

ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਂਗ ਦੱਸੋ।

ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਿਦਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਊਚੁਃ ਪ੍ਰਣਵਰੂਪਿਣਮ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼ਿਰਸ੍ਯਜਮ੍

ਕੁਝ ਪਰਮ ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਓਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਹਾ।

ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿषਯਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰਹਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਨੇਤਿ ਚਾਪਰੇ

ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਭੁਲ-ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਐਸਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਇਹ ਨਹੀਂ'।

ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ਗੁਰੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਮੁਨਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਜੋ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਵਿਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਮੁਨੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨੇਨੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧਯੇ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਭਵੇਤ੍

ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਸ੍ਯ ਸਂਗਤਿਮ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤਂ ਰੂਪਂ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵ ਹਿ

ਕੁਝ ਮੁਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਰੂਪ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਯੌਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੁ ਵਿਭੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਖਂ ਨਾਭਿਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਯੋ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਖ਼ਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ।

ਚਰਣੌ ਚੈਵ ਪਾਤਾਲਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਂਬਰਮ੍ ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੁਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਭੂषਣਮ੍

ਪਾਤਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਚ ਪੁਰੁषੋ ਲਿਙ੍ਗਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਗਵਾਨ, ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਰੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਪਾਦਾਤ੍ਪਿਨਾਕਿਨਃ

ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਪਿੰਦਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਂਗਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪਿਨਾਕੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਵਾਯਵੋ ਘ੍ਰਾਣਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਤਿਃ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਤਥਾ

ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਵਾ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੋਂ, ਗਤੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ, ਤੇ ਯਾਦ ਵੀ ਉਥੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।