ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਨਾਮ ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ਯੇ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਮੋ ऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਤੇषਾਂ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਹ 'ਰਾਕਸ਼ਸ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਅਸੀਂ ਅੰਭਾਂਸੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਈਏ', ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

ਤੇਨ ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਗੂਢਕਰ੍ਮਣਾ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤਿ ਪਾਲਨੇ ਚਾਪਿ ਧਾਤੁਰੇष ਵਿਭਾष੍ਯਤੇ

ਉਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਯਕਸ਼, ਗੁਹ੍ਯਕ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; 'ਰਕਸ਼' ਧਾਤੂ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਧਾਤੁਰ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਸ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯੇਣਾਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਧੀਮਤਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਯਕਸ਼' ਧਾਤੂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਕੇ ਝੜ ਗਈਆਂ।

ਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੇ ਚੈਵਾਰੁਰੁਧੁਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ਹੀਨਾਸ੍ਤਚ੍ਛਿਰਸੋ ਵਾਲਾ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਾਵਸਰ੍ਪਿਣਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਰੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 'ਵਾਲਾ' ਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਉਤਰੇ।

ਵ੍ਯਾਲਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪਨ੍ਨਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚੈਵਾਵਸਰ੍ਪਣਾਤ੍

'ਵਾਲਾ' ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ 'ਪੰਨਗ' ਤੇ 'ਸਰਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿੰਗਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵੋ ਯੋ ऽਸੌ ਅਗ੍ਨਿਗਰ੍ਭਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ਸ ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਆਵਿਵੇਸ਼ ਵਿषਾਤ੍ਮਕਃ

ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨਿ-ਜਨਮ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਪਾਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਾਸ੍ ਤੇ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ

ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਗਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਯਦਾ

ਉਹ ਜੀਵ 'ਭੂਤ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ 'ਪਿਸ਼ਾਚ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਗੰਧਰਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਧਯਤੀਤ੍ਯੇष ਵੈ ਧਾਤੁਃ ਪਾਨਤ੍ਵੇ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ ਧਯਨ੍ਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਾਚਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ

'ਧਯਤੀ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੀਣਾ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ ਵਾਕ ਪੀ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।

ਅष੍ਟਸ੍ਵੇਤਾਸੁ ਸृष੍ਟਾਸੁ ਦੇਵਯੋਨਿषੁ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤੋ ऽਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯਸਾਸृਜਤ੍

ਜਦੋਂ ਅੱਠ ਚਿੱਟੇ ਦੇਵ-ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵਯਸਾ ਚ ਵਯਾਂਸਿ ਚ ਪਸ਼ੂਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ऽਸृਜਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਨਪਿ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਬਣਾਏ।

ਮੁਖਤੋ ऽਜਾਃ ਸਸਰ੍ਜਾਥ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ ਚਾਵਯੋ ऽਸृਜਤ੍ ਗਾਸ਼੍ਚੈਵਾਥੋਦਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਕਰੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਭੇੜਾਂ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂ, ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ।

ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਸਮਾਤਙ੍ਗਾਨ੍ ਰਾਸਭਾਨ੍ ਆਵਯਾਨ੍ ਮृਗਾਨ੍ ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਵਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਤਯਃ

ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਧੇ, ਉੱਠ, ਹਿਰਣ, ਖਚਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਿਨ੍ਯੋ ਰੋਮਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਵੋषਧੀਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੂਯੁਜਤ੍ ਸੋ ऽਧ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ।

ਗੌਰਜਃ ਪੂਰੁषੋ ਮੇषੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ਼੍ਵੋ ऽਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦਭੌ ਏਤਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨ੍ਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰ੍ ਆਰਣ੍ਯਾਨ੍ਵੈ ਨਿਬੋਧਤ

ਬਲਦ, ਮਨੁੱਖ, ਭੇੜ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ ਤੇ ਗਧਾ — ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸੁਣੋ।

ਸ਼੍ਵਾਪਦੋ ਦ੍ਵਿਖੁਰੋ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਞ੍ਚਮਾਃ ਔਦਕਾਃ ਪਸ਼ਵਃ षष੍ਠਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ

ਮਾਸ-ਖਾਣੇ, ਦੋ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਪੰਛੀ ਪੰਜਵੇਂ, ਜਲ-ਜਾਨਵਰ ਛੇਵੇਂ, ਤੇ ਸਰਪ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ।

ਮਹਿषਾ ਗਵਯਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਲਵਂਗਾਃ ਸ਼ਰਭਾ ਵृਕਾਃ ਸਿਂਹਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੇषਾਮ੍ ਆਰਣ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਭੈਂਸ, ਜੰਗਲੀ ਗਾਂ, ਕਾਂਡੇ, ਬਾਂਦਰ, ਸ਼ਰਭ, ਭੇੜੀਆ ਤੇ ਸਿੰਘ — ਇਹ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਚ ऋਚਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸਾਮਰਥਂਤਰਮ੍ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਗਾਇਤਰੀ, ਰਿਕ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤ, ਸਾਮ, ਰਥੰਤਰਾ ਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਪਹਿਲੇ ਯਜਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਯਜੂਂषਿ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਛਨ੍ਦਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਤਥਾ ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥੋਕ੍ਥ੍ਯਂ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਯਜੁਰ, ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ, ਛੰਦਸਤੋਮ, ਪੰਦਰਾਂ, ਬ੍ਰਹਤਸਾਮ, ਉਕਥਿਆ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਸਾਮਾਨਿ ਜਗਤੀਛਨ੍ਦਸ੍ਤੋਮਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਂ ਤਥਾ ਵੈਰੂਪਮਤਿਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਮ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਛੰਦਸਤੋਮ, ਸਤਾਰਾਂ, ਵੈਰੂਪ ਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਮਥਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਪ੍ਤੋਰ੍ਯਾਮਾਣਮ੍ ਏਵ ਚ ਅਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਥਰਵਾਣ, ਆਪਤੋਰੀਆਮ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਤੇ ਸਵੈਰਾਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ऽਸ਼ਨਿਮੇਘਾਂਸ਼੍ ਚ ਰੋਹਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂषਿ ਚ ਤੇਜਾਂਸਿ ਚ ਸਸਰ੍ਜਾਦੌ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਗੜ੍ਹਾ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਸृਜਤੋ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ, ਜਨਮ ਲਏ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਸੁਰਨਰਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ ਤਤੋ ऽਸृਜਤ੍ ਸ ਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਜਥੇ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਰ—ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਬਣਾਏ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਂਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਨ੍ ਨਰਕਿਨ੍ਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਯਃਪਸ਼ੁਮृਗੋਰਗਾਨ੍

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਗਣ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਗ, ਕਿਨਨਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਅਵ੍ਯਯਂ ਚ ਵ੍ਯਯਂ ਚਾਪਿ ਯਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਣੁਜਙ੍ਗਮਮ੍ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ

ਉਸ ਨੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ, ਜਿਹੜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਮੁੜ ਹੀ ਕਰ ਲਏ।

ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੇ ਨृਤਾਨृਤੇ

ਜੀਵ ਜਦ-ਜਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹੀ ਕੰਮ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਹਿੰਸਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਧਰਮਵਾਨ ਜਾਂ ਅਧਰਮੀ, ਸੱਚੇ ਜਾਂ ਝੂਠੇ।

ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਸृष੍ਟੇषੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ

ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਨਿਯੋਗਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਧਾਤੈਵ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਕੇਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਕਾਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕਰ੍ਮ ਸੁਮਾਨਵਾਃ

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੰਡੇ; ਪਰ ਕੁਝ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।