ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਸਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ऽਹਃ ਸਮਜਾਯਤ ਤਸ੍ਮਾਦਹੋ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਦੇਵਤਾਃ ਸਮੁਪਾਸਤੇ

ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਿਨ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮੇਵ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਂ ਸੋ ऽਭ੍ਯਮਨ੍ਯਤ ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਪ੍ਰਭੋਃ

ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸਤਵ ਹੀ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਦੇਹ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੇਹ ਲਈ।

ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੁਪਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹ੍ਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ऽਭਵਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਪਿਤृਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤੇषੁ ਤਤ੍

ਪਿਤਰ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿਤਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਯਯਾ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਸ੍ ਤਨੁਂ ਤਾਂ ਸ ਵ੍ਯਪੋਹਤ ਸਾਪਵਿਦ੍ਧਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਯਃ ਸਂਧ੍ਯਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ

ਜਿਸ ਦੇਹ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਸੰਧਿਆ ਬਣ ਗਈ।

ਯਸ੍ਮਾਦਹਰ੍ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਯਾ ਸਾਸੁਰੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੈਤ੍ਰੀ ਯਾ ਤਨੁਃ ਸਾ ਤੁ ਗਰੀਯਸੀ

ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯੋ ਮਾਨਵਾਸ੍ ਤਥਾ ਉਪਾਸਨ੍ਤੇ ਮੁਦਾਯੁਕ੍ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹ੍ਣੋਰ੍ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਤਨੁਮ੍

ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਨੁਂ ਵੈ ਸਮਗृਹ੍ਣਤ ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਸੋ ऽਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿਰਜਣ ਕਰੀ।

ਰਜਃਪ੍ਰਿਯਾਂਸ੍ਤਤਃ ਸੋ ऽਥ ਮਾਨਸਾਨਸृਜਤ੍ਸੁਤਾਨ੍ ਮਨਸ੍ਵਿਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਨਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਤਾਃ

ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਮਨੁਸ਼ ਬਣੇ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਾਂ ਤਨੁਂ ਤਾਮ੍ ਅਪੋਹਤ ਸਾਪਵਿਦ੍ਧਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਜਾਯਤ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਤਸਨਾ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਯਾ ਉਦ੍ਭਵੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤਨਵਸ੍ਤੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਵਿਦ੍ਧਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ

ਜਦੋਂ ਜੋਤਸਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੂਪ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ।

ਸਦ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਚੈਵ ਸਂਧ੍ਯਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਂਧ੍ਯਾ ਅਹਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍

ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋਤਸਨਾ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲਏ; ਜੋਤਸਨਾ, ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਦਿਨ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਿਰਫ ਸਤਵ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।

ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸਾ ਵੈ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾ ਦਿਵਾਤਨ੍ਵਾ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਮੁਖਾਤ੍ਤੁ ਵੈ

ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲਏ।

ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਦਿਵਾ ਜਨ੍ਮ ਬਲਿਨਸ੍ਤੇਨ ਵੈ ਦਿਵਾ ਤਨ੍ਵਾ ਯਯਾਸੁਰਾਨ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਘਨਾਦਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਹਨ; ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋ ਨਿਸ਼ਿਜਨ੍ਮਾਨੋ ਬਲਿਨੋ ਨਿਸ਼ਿ ਤੇਨ ਤੇ ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਭਵਿष੍ਯਾਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਸੁਰੈਃ ਸਹ

ਜੋ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਣਗੇ।

ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇषੁ ਵੈ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ।

ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਂਭਾਂਸਿ ਤਾਨਿ ਵੈ ਭਾਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤੋ ऽਂਭਾਂਸਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਯਂ ਸੁਮਨੀषਿਭਿਃ

ਜੋਤਸਨਾ, ਰਾਤ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ 'ਅੰਭਾਂਸੀ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਤਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤੌ ਨਿਗਦਿਤਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਥ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸੋ ऽਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵਮਾਨੁषਦਾਨਵਾਨ੍

'ਭਾਤਿ' ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਅੰਭਾਂਸੀ ਰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸृਜਤ੍ਤਨ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਨਾ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਪੁਨਃ ਤਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਨੁਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ; ਜੋਤਸਨਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤਮੋਰਜਃਪ੍ਰਾਯਾਂ ਪੁਨਰੇਵਾਭ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾਂਸ੍ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਨ੍ ਸੋ ऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤਮੋ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤੇਨ ਸृष੍ਟਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਅਂਭਾਂਸ੍ਯਾਦਾਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯਤਾਃ ਅਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾਮ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤੇषੁ ਯੇ

ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਭਾਂਸੀ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਅਸੀਂ ਅੰਭਾਂਸੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ',

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਨਾਮ ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ਯੇ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਮੋ ऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਤੇषਾਂ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਹ 'ਰਾਕਸ਼ਸ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਅਸੀਂ ਅੰਭਾਂਸੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਈਏ', ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

ਤੇਨ ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਗੂਢਕਰ੍ਮਣਾ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤਿ ਪਾਲਨੇ ਚਾਪਿ ਧਾਤੁਰੇष ਵਿਭਾष੍ਯਤੇ

ਉਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਯਕਸ਼, ਗੁਹ੍ਯਕ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; 'ਰਕਸ਼' ਧਾਤੂ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਧਾਤੁਰ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਸ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯੇਣਾਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਧੀਮਤਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਯਕਸ਼' ਧਾਤੂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਕੇ ਝੜ ਗਈਆਂ।

ਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੇ ਚੈਵਾਰੁਰੁਧੁਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ਹੀਨਾਸ੍ਤਚ੍ਛਿਰਸੋ ਵਾਲਾ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਾਵਸਰ੍ਪਿਣਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਰੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 'ਵਾਲਾ' ਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਉਤਰੇ।

ਵ੍ਯਾਲਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪਨ੍ਨਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚੈਵਾਵਸਰ੍ਪਣਾਤ੍

'ਵਾਲਾ' ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ 'ਪੰਨਗ' ਤੇ 'ਸਰਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਿੰਗਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵੋ ਯੋ ऽਸੌ ਅਗ੍ਨਿਗਰ੍ਭਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ਸ ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਆਵਿਵੇਸ਼ ਵਿषਾਤ੍ਮਕਃ

ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨਿ-ਜਨਮ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਪਾਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਾਸ੍ ਤੇ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ

ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਗਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਯਦਾ

ਉਹ ਜੀਵ 'ਭੂਤ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ 'ਪਿਸ਼ਾਚ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਗੰਧਰਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਧਯਤੀਤ੍ਯੇष ਵੈ ਧਾਤੁਃ ਪਾਨਤ੍ਵੇ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ ਧਯਨ੍ਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਾਚਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ

'ਧਯਤੀ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੀਣਾ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ ਵਾਕ ਪੀ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।