ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣੇ ਤਥਾ ਵੈ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਧੈਵਂ ਸ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਇਕਲਾ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚਾਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਤੇ ऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਆਨ, ਸਰਤਾਜੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦੀਹਿਤਮ੍ ਵਸ਼ੀਕृਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਹਕਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਪਿ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯੁਦਾਸੀਨਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਗਰ੍ਭਾਭੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਕਧਾ ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਧਾ ਚ ਬਹੁਧਾ ਪੁਨਃ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਇਕ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਦੋ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਤੇ ਮੁੜ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਕृਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪਨਾਮਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਤਬ, ਦਿਖਾਵਟਾਂ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਵਿਉਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦਾਦਤ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਤਿ ਵਿषਯਾਨਯਮ੍ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਭਾਵਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਭੋਗਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਃ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੀ ਸੋ ऽਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਉਹਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ੍ ਭਗਵਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਚ੍ਛਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਪਰਮਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵਨਾਦ੍ ਓਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਦਿਵਿਆ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਯਤਃ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਦਿਦੇਵੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਜਾਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਚਦਾ, ਨਿਗਲਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ ਨਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਅਜਨਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਦੇਵੇषੁ ਚ ਮਹਾਨ੍ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਭੂਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਈਸ਼ਵਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਭੂਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਏਕਤ੍ਵਾਤ੍ਕੇਵਲਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰ੍ਯਾਂ ਸ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ (ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ ਯਾਜ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਃ ਕਵਿਰ੍ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਣਃ ਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਾਲਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਾਲਨਾਤ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ ਕਪਿਲੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਜੋ ऽਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਲਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋ ऽਭੂਦ੍ ਧਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਗਰ੍ਭਜਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਤ੍ਵਂ ਪੁਰਾਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਹਿਰਣਯਗਰਭ' — ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਰਭ — ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂਭੁਵੋ ऽਪਿ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਯਃ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮ੍ ਅਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਵਿਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਾਰ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਤਾਵਚ੍ਛੇषੋ ऽਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਆਦ 'ਪਰਾੜਧ' ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਤ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅਹਰ੍ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਃ ਪਰੇ ਤੁ ਯੇ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਸ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਅਜੇ ਆਉਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਨਵਸ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਯੰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ ਚ ਭਵਿष੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਵੈ ਪੁਨਃ ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਪਰ੍ਵਤਾ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੈਃ ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸ਼ृਣੁਤ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਮਹਾਂ-ਪਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਚੈਕੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਕਥਿਤਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪੇਨ ਚੈਵ ਹਿ
ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਿ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨਿ ਸੋਦਰ੍ਕਾਣਿ ਸਹਾਨ੍ਵਯੈਃ ਅਨਾਗਤੇषੁ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਰ੍ਕਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ — ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ।
ਆਪੋ ਹ੍ਯਗ੍ਰੇ ਸਮਭਵਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਚ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਰੈਕਨੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਂਚਨ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕੱਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।