ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਯੋਗੇਨ ਪਰੇਣ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਰਮ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਃ ਪਰਮਾ ਗੁਹ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ
ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹਨ।
ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ऽਗ੍ਨਯਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿਥੁਨਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਜੀਵਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਯੋਗੋ ਨ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਪਰੋ ਦੇਵੋ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ ਚ ਮਹਤਃ ਪਰਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਰਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਹਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਰਜਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਃ ਸ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿष੍ਠਿਤਾ ਸਾ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਨੇ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਮਹਾਂਸ੍ਤਦੇਨਾਂ ਚਿਰਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿषਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਕਾਲਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰਾਧਿष੍ਠਿਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਾਤ੍
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰੇ ਹ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਤੇਜਸਾਪ੍ਰਤਿਮੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਰੁਦ੍ਰ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣੇ ਤਥਾ ਵੈ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਧੈਵਂ ਸ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਇਕਲਾ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚਾਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਤੇ ऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਆਨ, ਸਰਤਾਜੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦੀਹਿਤਮ੍ ਵਸ਼ੀਕृਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਹਕਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਪਿ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯੁਦਾਸੀਨਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਗਰ੍ਭਾਭੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਕਧਾ ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਧਾ ਚ ਬਹੁਧਾ ਪੁਨਃ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਇਕ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਦੋ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਤੇ ਮੁੜ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਕृਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪਨਾਮਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਤਬ, ਦਿਖਾਵਟਾਂ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਵਿਉਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦਾਦਤ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਤਿ ਵਿषਯਾਨਯਮ੍ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਭਾਵਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਭੋਗਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਃ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੀ ਸੋ ऽਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਉਹਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ੍ ਭਗਵਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਚ੍ਛਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਪਰਮਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵਨਾਦ੍ ਓਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਦਿਵਿਆ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਯਤਃ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਦਿਦੇਵੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਜਾਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਚਦਾ, ਨਿਗਲਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ ਨਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਅਜਨਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਦੇਵੇषੁ ਚ ਮਹਾਨ੍ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਭੂਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਈਸ਼ਵਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਭੂਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਏਕਤ੍ਵਾਤ੍ਕੇਵਲਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰ੍ਯਾਂ ਸ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ (ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ ਯਾਜ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਃ ਕਵਿਰ੍ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਣਃ ਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਾਲਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਾਲਨਾਤ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ ਕਪਿਲੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਜੋ ऽਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਲਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।