ਲੋਕਾਲੋਕਦ੍ਵਯਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਅਣ੍ਡੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ ਯਤ੍ਤੁ ਸृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਮਯਾ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੇ ਅਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਹਰ੍ਵੈ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਤਾਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਿਨ ਜਾਣੋ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਜਾਣੀਦੀ ਹੈ।
ਅਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਸृष੍ਟਿਃ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਨਾਹਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਤਿ ਧਾਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਹਥ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੰਦਰਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਰੂਪਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਸਹ ਦੈਵਤੈਃ ਅਹਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਪਰਮ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹृਤੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਵਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ ਤਮਃਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜੋਪੇਤੌ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ, ਹਨੇਰੇ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਇਕਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਪृਕ੍ਤਾਵਭੂਤਾਂ ਤਾਵ੍ ਓਤਪ੍ਰੋਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਲਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵੈषਮ੍ਯੇ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚੇ-ਬੁਨੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸਮਝੋ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਿਲੇ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ਤੈਲਂ ਘृਤਂ ਪਯਸਿ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਤਥਾ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜਸ੍ਯਨੁਸृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਸ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਪਰਾਂ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਤਥਾ ਅਰ੍ਹਮੁਖੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਪਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਃ
ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਪਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਹਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਯੋਗੇਨ ਪਰੇਣ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਰਮ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਃ ਪਰਮਾ ਗੁਹ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ
ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹਨ।
ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ऽਗ੍ਨਯਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿਥੁਨਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਜੀਵਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਯੋਗੋ ਨ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਪਰੋ ਦੇਵੋ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ ਚ ਮਹਤਃ ਪਰਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਰਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਹਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਰਜਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਃ ਸ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿष੍ਠਿਤਾ ਸਾ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਨੇ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਮਹਾਂਸ੍ਤਦੇਨਾਂ ਚਿਰਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿषਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਕਾਲਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰਾਧਿष੍ਠਿਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਾਤ੍
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰੇ ਹ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਤੇਜਸਾਪ੍ਰਤਿਮੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਰੁਦ੍ਰ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣੇ ਤਥਾ ਵੈ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਧੈਵਂ ਸ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਇਕਲਾ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚਾਪ੍ਰਤੀਪੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਤੇ ऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਆਨ, ਸਰਤਾਜੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦੀਹਿਤਮ੍ ਵਸ਼ੀਕृਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਹਕਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਪਿ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯੁਦਾਸੀਨਸ੍ ਤਿਸ੍ਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਗਰ੍ਭਾਭੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਏਕਧਾ ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਧਾ ਚ ਬਹੁਧਾ ਪੁਨਃ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਇਕ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਦੋ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਤੇ ਮੁੜ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਕृਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪਨਾਮਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਤਬ, ਦਿਖਾਵਟਾਂ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਵਿਉਹਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।