ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਵੈ ਗਨ੍ਧਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਸਂਗਤਾ ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰੇਣ ਆਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ ਤੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਆ ਮਿਲੀ। ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਭੂਮਿਃ ਸ੍ਥੂਲਾ ਭੂਤੇषੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਘੋਰਾਸ਼੍ ਚ ਮੂਢਾਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਭੂਮੇਰਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਕਾਲੋਕਾਚਲਾਵृਤਮ੍
ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ, ਲੋਕਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਨਿਯਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਗੁਣਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਇਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਗੁਣ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅਗਲੀ ਰਚਨਾ ਪਿਛਲੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਯਾਵਚ੍ਚ ਤਦ੍ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਤਾਵਦ੍ਗੁਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਾਪ੍ਸੁ ਵੈ ਗਨ੍ਧਂ ਕੇਚਿਦ੍ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ ਅਪਾਂ ਗੁਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੁਣ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੇਵ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਾਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਪਰ ਇਹ ਗੁਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ ਮਹਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਣ੍ਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਕਾਲਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਵਿਸ਼ੇषੇਭ੍ਯੋ ऽਣ੍ਡਮ੍ ਅਭਵਨ੍ ਮਹਤ੍ ਤਦ੍ ਉਦਕੇਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਅੰਡਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਦ੍ਭਿਰ੍ ਦਸ਼ਗੁਣਾਭਿਸ੍ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ऽਣ੍ਡਂ ਸਮਾਵृਤਮ੍ ਆਪੋ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਤਾਸ੍ ਤੇਜਸਾ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵृਤਾਃ
ਉਹ ਅੰਡਾ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।
ਤੇਜੋ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਵਾਯੁਨਾ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵृਤਮ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਨਭਸਾ ਵृਤਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਹਵਾ ਨੇ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਕੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਕੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ੇਨਾਵृਤੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਤੁ ਭੂਤਾਦਿਨਾਵृਤਮ੍ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚਾਪਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਨੇ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਹੱਤਤੱਤ ਨੇ, ਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤ ਨੂੰ ਅਵਿਅਕਤ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਕਪਾਲਸ੍ਥੋ ਭਵਸ਼੍ਚਾਂਭਸਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਰੁਦ੍ਰੋ ऽਗ੍ਨਿਮਧ੍ਯੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਉਗ੍ਰੋ ਵਾਯੌ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸ਼ਰਵ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਵ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਭੀਮਸ਼੍ਚਾਵਨਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਭੀਮ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਾ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤੈਰਾਵਰਣੈਰਣ੍ਡਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ ਵृਤਮ੍ ਏਤਾ ਆਵृਤ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ਅष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਅੰਡਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠੋ ਤੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਿषੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਣ੍ਡਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਭਵਮ੍
ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧੇਯ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਡੇ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਅਣ੍ਡਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਸ ਏਵੇਸ਼ਃ ਪੁਰੁषੋ ऽਰ੍ਕਸਮਪ੍ਰਭਃ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰਣਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵ ਤੁ
ਉਸ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ।
ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਾਙ੍ਗਜੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਭੂਦ੍ਦੇਵ ਇਚ੍ਛਯਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਣ੍ਡੇ ਇਮੇ ਲੋਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਸਗ੍ਰਹੌ ਸਹ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਹਵਾ—all ਅੰਦਰ ਹਨ।
ਲੋਕਾਲੋਕਦ੍ਵਯਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਅਣ੍ਡੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ ਯਤ੍ਤੁ ਸृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਮਯਾ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੇ ਅਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਹਰ੍ਵੈ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਤਾਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਿਨ ਜਾਣੋ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਜਾਣੀਦੀ ਹੈ।
ਅਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਸृष੍ਟਿਃ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਨਾਹਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਤਿ ਧਾਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਹਥ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੰਦਰਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਰੂਪਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਸਹ ਦੈਵਤੈਃ ਅਹਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਪਰਮ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹृਤੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਵਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ ਤਮਃਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜੋਪੇਤੌ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ, ਹਨੇਰੇ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਇਕਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਪृਕ੍ਤਾਵਭੂਤਾਂ ਤਾਵ੍ ਓਤਪ੍ਰੋਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਲਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵੈषਮ੍ਯੇ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚੇ-ਬੁਨੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸਮਝੋ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਿਲੇ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ਤੈਲਂ ਘृਤਂ ਪਯਸਿ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਤਥਾ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜਸ੍ਯਨੁਸृਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਸ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਪਰਾਂ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਤਥਾ ਅਰ੍ਹਮੁਖੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਪਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਃ
ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਪਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਹਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।