ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਜਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਵ੍ਯਯਮ੍ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਰੇ ਸਮਵਰ੍ਤਤ
ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰੋਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਚ੍ਛਿਵੇਚ੍ਛਯਾ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਵਿਭਾਗੇ ਤਮੋਮਯੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਸਨ, ਉਸ ਅਭੇਦ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ।
ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗੁਣਭਾਵਾਦ੍ਵ੍ਯਜ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇਣ ਮਹਤਾ ਚਾਥ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਸਮਾਵृਤਮ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨਗ੍ਰੇ ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਫਿਰ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੀ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵੱਧ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਮਨੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਏਕਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਿਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਮਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਸ਼ਮ ਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਲੋਕਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਹੇਤਵਃ ਮਹਾਨ੍ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਧਰਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮਹਾਨ੍ਮਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੂਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਖ੍ਯਾਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸਂਵਿਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਨ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਬੁੱਧੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੂਰਵ ਗਿਆਨ, ਯਸ਼, ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਪ੍ਰਗਿਆ, ਚੇਤਨਾ, ਯਾਦ, ਸਮਝ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ — ਇਹ ਸਭ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੇष੍ਟਾ ਫਲਂ ਤਤਃ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯੇਨ ਤਨ੍ਮਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਅਗ੍ਰਜੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਮਾਣਤਃ ਵਿਸ਼ੇषੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਮਹਾਨਿਤਿ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖਾਸ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਮਾਨਂ ਮਨੁਤੇ ਵਿਭਾਗਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਸਂਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਤੇਨ ਚਾਸੌ ਮਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਮਤਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਬृਂਹਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਕਲਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਰਯਤੇ ਭਾਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤੇਨ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਪੂਰਯਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਨ੍ਦੇਵਾਨਨੁਗ੍ਰਹੈਃ ਨਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਂ ਚ ਤੇਨ ਪੂਰਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਹਿਤਂ ਤਥਾ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬੋਧਯਤੇ ਚੈਵ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੇਨ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧਿ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਖ੍ਯਾਤਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਭੋਗਸ਼੍ ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤਃ ਭੋਗਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੇਨ ਖ੍ਯਾਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਤੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਖਿਆਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖ੍ਯਾਯਤੇ ਤਦ੍ਗੁਣੈਰ੍ ਵਾਪਿ ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਮਹਤਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਖ੍ਯਾਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਤ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਖਿਆਤੀ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਨੁਗਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਤੇਨ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਦੀਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਬਹੁਕਰ੍ਮਫਲਾਨਿ ਚ ਚਿਨੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਤੇਨਾਸੌ ਚਿਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਈ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਲਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਤਿ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਤਥੈਵਾਨਾਗਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸ੍ਮਰਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤੇਨਾਸੌ ਸ੍ਮृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਮਰਨ (ਸਮ੍ਰਿਤਿ) ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਨ੍ਦੇਰ੍ ਵਿਦੇਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਵਿਦਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਉਹ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੱਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਦੋਵੇਂ ਸੰਵਿਦ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਵਿਦਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਵਿਦ ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਜਾਨਾਤੇਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਨਸਂਨਿਧਿਃ ਬਨ੍ਧਨਾਦਿਪਰੀਭਾਵਾਦ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰੋਕਾਂ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਯਵਾਚਕੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਜ੍ਞੈਰ੍ ਦੇਵਸਦ੍ਭਾਵਚੇਤਕੈਃ
ਕਈ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤੱਤ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਨ੍ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਂਕਲ੍ਪੋ ऽਧ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਿਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਹਤ, ਜਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਤਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹਾਲਤਾਂ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਦ੍ ਰਜਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਤੋ ऽਭਵਤ੍ ਮਹਤਾ ਚ ਵृਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਤ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਚਨਾ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਤਮੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਦਜਾਯਤ ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤਾਮਸਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਉਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ, ਜਦ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਰਚਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਮਸਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸੁषਿਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਧੁਨੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦਾ ਗੁਣ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹ ਦਾ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਹਵਾ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ। ਹਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਹ੍ਯਾਪਸ੍ ਤਾ ਵੈ ਸਰ੍ਵਰਸਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵਾਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ ਆਵृਣੋਤ੍ ਆਪਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜਿਰੇ
ਪਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।