ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ ਹਤ੍ਵਾ ਦੇਵਸਮ੍ਭੂਤਂ ਨਰਕਂ ਦੈਤ੍ਯਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਰਦਾਨਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨਰਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਰਧਵਚਕ੍ਰ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ੍ਵੋਪਭੋਗ੍ਯਾਨਿ ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ षੋਡਸ਼ਾਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ਤਾਧਿਕਾਨਿ ਜਗ੍ਰਾਹ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਹਾਬਲਃ

ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ।

ਸ਼ਾਪਵ੍ਯਾਜੇਨ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਉਪਸਂਹृਤਵਾਨ੍ ਕੁਲਮ੍ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਤ੍ਕੁਲਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਭਾਸੇ ऽਤਿष੍ਠਦਚ੍ਯੁਤਃ

ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਵੰਸ਼ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਅਚੁਤ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।

ਤਦਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੁ ਗਤਂ ਵਰ੍षਾਣਾਮਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਕਾਯਾਂ ਵੈ ਜਰਾਕ੍ਲੇਸ਼ਾਪਹਾਰਿਣਃ

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬੁਢੇਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਣ੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ਸ਼ਾਪਂ ਪਿਣ੍ਡਾਰਕੇ ऽਰਕ੍ਸ਼ਦ੍ ਵਚੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਸ੍ਤਦਾ

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਣਵ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਨੁषਂ ਰੂਪਂ ਜਰਕਾਸ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਲੇਨ ਤੁ ਅਨੁਗृਹ੍ਯ ਚ ਕृष੍ਣੋ ऽਪਿ ਲੁਬ੍ਧਕਂ ਪ੍ਰਯਯੌ ਦਿਵਮ੍

ਫਿਰ, ਜਰਾ ਦੇ ਤੀਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਭਾਰ੍ਯਾਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ਚੌਰੈਸ਼੍ਚਾਪਹृਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਾਯਾਬਲੇਨ ਚ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

ਬਲਭਦ੍ਰੋ ऽਪਿ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਾਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਚ ਮਹਿष੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ

ਬਲਭਦਰ ਨੇ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ, ਸੱਪ ਬਣ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਆਦਿ ਵੀ।

ਸਹਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕृष੍ਣੇਨਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਰੇਵਤੀ ਚ ਤਥਾ ਦੇਵੀ ਬਲਭਦ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਰੇਵਤੀ ਵੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਲਭਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ।

ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਪਾਵਕਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਾ ਚ ਭਰ੍ਤृਪਥਂ ਗਤਾ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਂ ਹਰੇਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਰ੍ਥਃ ਪਰਮਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਔਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪਾਰਥਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ,

ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਵृष੍ਣੀਨਾਮਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤਃ ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਲਿਕਾਰ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਸਃ

ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਕੰਦ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ।

ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪਾਰ੍ਥੋ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ਼੍ ਚ ਦਿਵਂ ਗਤਃ ਏਵਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ

ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਪਾਰਥਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਵਿਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਸੋਮਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਨृਪਾਣਾਂ ਚਰਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮੇ।

ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦਪਿ ਸ ਯਾਤਿ ਵੈष੍ਣਵਂ ਲੋਕਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਆਦਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸੂਤ ਸੂਚਿਤੋ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੈਵ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸੁਵ੍ਰਤ

ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਰ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਪਰਤ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ

ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖਾ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹਨ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਭਵਤ੍ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਦਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ

ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਅਪਰਗਟ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੈਰ੍ ਹੀਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਅਜਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਨਾ ਰੰਗ, ਨਾ ਸਵਾਦ ਹੈ, ਨਾ ਧੁਨੀ, ਨਾ ਛੂਹ; ਜੋ ਨਾ ਕਦੇ ਵੱਧਦਾ, ਨਾ ਘਟਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ ਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਜ੍ਞਾਪ੍ਰਚੋਦਿਤਮ੍

ਜਗਤ ਦੀ ਜਣਨੀ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਪਰਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ।

ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਜਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਵ੍ਯਯਮ੍ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਰੇ ਸਮਵਰ੍ਤਤ

ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰੋਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਚ੍ਛਿਵੇਚ੍ਛਯਾ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਵਿਭਾਗੇ ਤਮੋਮਯੇ

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਸਨ, ਉਸ ਅਭੇਦ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ।

ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗੁਣਭਾਵਾਦ੍ਵ੍ਯਜ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇਣ ਮਹਤਾ ਚਾਥ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਸਮਾਵृਤਮ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨਗ੍ਰੇ ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ

ਫਿਰ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੀ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵੱਧ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਮਨੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਏਕਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਿਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਹਿ ਤਤ੍

ਮਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਸ਼ਮ ਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।

ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਲੋਕਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਹੇਤਵਃ ਮਹਾਨ੍ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ

ਧਰਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋ ਮਹਾਨ੍ਮਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੂਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਖ੍ਯਾਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸਂਵਿਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਮਨ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਬੁੱਧੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੂਰਵ ਗਿਆਨ, ਯਸ਼, ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਪ੍ਰਗਿਆ, ਚੇਤਨਾ, ਯਾਦ, ਸਮਝ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ — ਇਹ ਸਭ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਹਨ।

ਮਨੁਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੇष੍ਟਾ ਫਲਂ ਤਤਃ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯੇਨ ਤਨ੍ਮਨ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਅਗ੍ਰਜੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਹਾਂਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਮਾਣਤਃ ਵਿਸ਼ੇषੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਮਹਾਨਿਤਿ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖਾਸ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਮਾਨਂ ਮਨੁਤੇ ਵਿਭਾਗਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਸਂਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਤੇਨ ਚਾਸੌ ਮਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਮਤਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।