ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਬਰ੍ਬਰੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਕਬਨ੍ਧਃ ਕੁਸ਼ਿਕਂਧਰਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਾਯਣਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ ਗੋਪਨਸ੍ ਤਥਾ
ਸੁਮੰਤੁ, ਬਰਬਰੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਬੰਧ, ਕੁਸ਼ਿਕੰਧਰ, ਪਲਕਸ਼, ਦਾਲਭਿਆਯਣੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਗੋਪਨ ਵੀ ਹਨ।
ਭਲ੍ਲਾਵੀ ਮਧੁਪਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ ਉਸ਼ਿਕੋ ਬृਹਦਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਚ ਦੇਵਲਃ ਕਵਿਰੇਵ ਚ
ਭੱਲਾਵੀ, ਮਧੁਪਿੰਗ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤਪੋਨਿਧਿ, ਉਸ਼ਿਕਾ, ਬ੍ਰਹਦਸ਼ਵ, ਦੇਵਲਾ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰੋ ऽਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਸੁਃ ਛਗਲਃ ਕੁਣ੍ਡਕਰ੍ਣਸ਼੍ ਚ ਕੁਮ੍ਭਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਾਹਕਃ
ਸ਼ਾਲੀਹੋਤਰ, ਅਗਨਿਵੇਸ਼, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਸ਼ਰਦਵਸੁ, ਚਗਲਾ, ਕੁੰਡਕਰਨ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਕ ਹਨ।
ਉਲੂਕੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਣ੍ਡੂਕੋ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਵਲਾਯਨਃ ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦਃ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ ਚ ਉਲੂਕੋ ਵਤ੍ਸ ਏਵ ਚ
ਉਲੂਕਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਮੰਡੂਕਾ, ਆਸ਼ਵਲਾਯਨ, ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ, ਕੁਮਾਰ, ਉਲੂਕਾ ਅਤੇ ਵਤਸ ਵੀ ਹਨ।
ਕੁਸ਼ਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ ਚ ਮਿਤ੍ਰਃ ਕੌਰੁष੍ਯ ਏਵ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਾਵਰ੍ਤੇषੁ ਯੋਗਿਨਾਮ੍
ਕੁਸ਼ਿਕਾ, ਗਰਭ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੌਰੁਸ਼ਿਆ — ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ।
ਵਿਮਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਿष੍ਠਾ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਪਰਾਯਣਾਃ ਏਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭਸ੍ਮੋਦ੍ਧੂਲਿਤਵਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਵਿਮਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਤੇषਾਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਯੋਗਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਾਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦੇਵਾਦਯਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਤਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਤੇषਾਂ ਪਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੋ ਭਵਃ ਪਸ਼ੁਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਵ ਨੂੰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਪ੍ਰਣੀਤੋ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪਤਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਯੋਗਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰਾਵਰਵਿਭੂਤਯੇ
ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਰੁਦਰ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੋਗਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਹਿਤਾਯ ਜਗਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਯੋਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ।
ਗਲਾਦਧੋ ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਯਾ ਯਨ੍ ਨਾਭੇਰੁਪਰਿ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਯੋਗਸ੍ਥਾਨਮਧੋ ਨਾਭੇਰ੍ ਆਵਰ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਭ੍ਰੁਵੋਃ
ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵਿਟਸਤ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜੋ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਨਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਭਵੇਚ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਨृਣਾਮ੍
ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਮਾਹੇਸ਼ਂ ਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰृषੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਝੋ; ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍ਪਾਪਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਵਿषਯਾਨ੍ ਸਦਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗੋ ਨਿਰੋਧੋ ਵृਤ੍ਤੇषੁ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਸਾਧਨਾਨ੍ਯष੍ਟਧਾ ਚਾਸ੍ਯ ਕਥਿਤਾਨੀਹ ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਯੋਗ ਮਨ ਦੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਇਸ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਅੱਠ ਤਰੀਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਯਮਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨਿਯਮਸ੍ ਤਥਾ ਤृਤੀਯਮਾਸਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਯਮ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵੈ ਧਾਰਣਾ ਚ ਤਤਃ ਪਰਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਪ੍ਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਧਾਰਣਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਤਵਾਂ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਮਾਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਯੁਪਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਯਮ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ਅਹਿਂਸਾ ਪ੍ਰਥਮੋ ਹੇਤੁਰ੍ ਯਮਸ੍ਯ ਯਮਿਨਾਂ ਵਰਾਃ
ਤਪ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਯਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਯਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ!
ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਮਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਪਰਿਗ੍ਰਹੌ ਨਿਯਮਸ੍ਯਾਪਿ ਵੈ ਮੂਲਂ ਯਮ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਸਚ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ; ਯਮ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਹਿਤਾਯੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍ ਅਹਿਂਸੈषਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯਾ ਚਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧਿਦਾ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਨੁਮਿਤਂ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਂ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ ਕਥਨਂ ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਪੀਡਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਚ ਹੈ।
ਨਾਸ਼੍ਲੀਲਂ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦੇਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪਰਦੋषਾਨ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਨ ਵਦੇਦਿਤਿ ਚਾਪਰਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ; ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾ ਕਹਿਣਾ—ਇਹ ਹੋਰ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਅਨਾਦਾਨਂ ਪਰਸ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਆਪਦ੍ਯਪਿ ਵਿਚਾਰਤਃ ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਤਦਸ੍ਤੇਯਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਾ ਲੈਣਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਵੇ, ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ—ਇਹ ਹੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਚੋਰੀ ਹੈ।
ਮੈਥੁਨਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਕਰ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਤੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਵੈਖਾਨਸਾਨਾਂ ਚ ਵਿਦਾਰਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸਦਾਰਾਣਾਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਂ ਤਥੈਵ ਚ ਵਦਾਮਿ ਵਃ
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਵੈਖਾਨਸ, ਵਿਦਾਰ, ਪਤਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਦਾਰੇ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਤਃ ਸਦਾ ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭੋਗ ਕਰਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ—ਇਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵਨਾਰੀ ਸਮ੍ਭੋਗਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਏਵਂ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰਵਾਲਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੈ।
ਅਹਿਂਸਾਪ੍ਯੇਵਮੇਵੈषਾ ਦ੍ਵਿਜਗੁਰ੍ਵਗ੍ਨਿਪੂਜਨੇ ਵਿਧਿਨਾ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਹਿਂਸਾ ਸਾ ਤ੍ਵਹਿਂਸਾ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਹੋਏ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਦਾ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਃ ਸਙ੍ਗਂ ਨੈਵ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕੁਣਪੇषੁ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।