ਸ੍ਤਨਿਤਂ ਚੇਹ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯੁਤਂ ਪਾਵਕੋਦ੍ਭਵਮ੍ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤੇषਾਮਿਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਹਵਾ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ। ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤੋ ऽਭ੍ਰਾਣਿ ਮੇਹਨਾਨ੍ਮੇਘ ਉਚ੍ਯਤੇ ਕਾष੍ਠਾਵਾਹਾਸ਼੍ ਚ ਵੈਰਿਞ੍ਚ੍ਯਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮੇਘ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਜ੍ਯਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਨਾਂ ਚ ਸਂਭੂਤਿਰ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਵਾਯੁਨਾ
ਘੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਧੂੰਆ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਧੂੰਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਭੂਭृਤਾਂ ਤ੍ਵਥ ਪਕ੍ਸ਼ੈਸ੍ਤੁ ਮਘਵਚ੍ਛੇਦਿਤੈਸ੍ਤਤਃ ਵਾਹ੍ਨੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵਥ ਜੀਮੂਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਵਹਸ੍ਥਾਨਗਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਫਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਹਸ੍ਕਨ੍ਧਜਾਸ੍ਤਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚ ਯਦਾ ਜਲਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਕਾਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦਦੁष੍ਟਾਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੈਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਕ੍ਸ਼ਾਮਵृष੍ਟਿਪ੍ਰਦਾ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਸ਼ੀਤਸਮੀਰਿਣਃ
ਚੁੱਪ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁਧ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਕਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਧ੍ਵਨਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਧਰਾਪृष੍ਠਾਦਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਜੀਵਕ' ਬੱਦਲ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗਰਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਜੀਮੂਤਾ ਗਿਰਿਵਾਸਿਨਃ ਮੇਘਾ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਹੁਤੋਯਦਾਃ
ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਬੱਦਲ ਅੱਧਾ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵਧੇਰੇ ਮੀਂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹਨ।
ਧਰਾਪृष੍ਠਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗੁਣਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ਤੇषਾਂ ਤੇषਾਂ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰੇਧਾ ਕਥਿਤਮਤ੍ਰ ਤੁ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਕਲ੍ਪਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਮਹਤ੍ਤਮਾਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤੇ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਾਸ਼ਾਯ ਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਪੰਖਾਂ ਤੇ ਕਲਪ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚ ਯਦਾ ਜਲਮ੍ ਤਦਾਰ੍ਣਵਮਭੂਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇਤੇ ਨਿਸ਼ੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਜਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ ਜਲਦਾਨਾਂ ਸਦਾ ਧੂਮੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਯਾਯਨ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅੱਗ, ਸਾਹ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਵृष੍ਟਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤਾਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ਸ੍ਯਦਾਃ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਦੇਸ਼ੇषੁ ਪਤਿਤਾ ਨਾਗਾਨਾਂ ਸ਼ੀਕਰਾ ਹਿਮਾਃ
ਪੌਂਡਰਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਵਰਖਾ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢ ਅਤੇ ਵਾਫਰ ਫਸਲਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਓਸ ਅਤੇ ਪਾਲਾ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹਨ।
ਗਾਙ੍ਗਾ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁਸਮ੍ਭੂਤਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੇਨ ਪਰਾਵਹੈਃ ਨਗਾਨਾਂ ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਦਿਗ੍ਗਜਾਨਾਂ ਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਘਾਨਾਂ ਚ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਯਾਦਗਾਦਗਮ੍ ਪਰਾਵਹੋ ਯਃ ਸ਼੍ਵਸਨਸ਼੍ ਚਾਨਯਤ੍ਯਮ੍ਬਿਕਾਗੁਰੁਮ੍
ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਾਵਹਾ ਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਨਾਪਤਿਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਰਾਨ੍ਤਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਵਰਖਾ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਧ ਸਕਣ।
ਵृष੍ਟਯਃ ਕਥਿਤਾ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਸਸ੍ਯਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ ਯਥਾਮਤਿ
ਅੱਜ ਵਰਖਾ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਭਾਨੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ ਸੋ ऽਪਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ਼੍ ਚੇਸ਼ਾਨਃ ਪਰਮਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ—ਉਹੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵੋਜਸ੍ਤੁ ਬਲਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਨੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਨ੍ਯੁਰ੍ ਵਿਦਿਗ੍ ਦਿਸ਼ਃ
ਉਹੀ ਤੇਜ, ਜੌਰ, ਤਾਕਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਮੌਤ, ਆਤਮਾ, ਗੁੱਸਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਯਂ ऋਤਂ ਤਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਂਬਰਂ ਖਚਰਸ਼੍ ਚ ਸਃ ਲੋਕਪਾਲੋ ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹੀ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਃ ਸੁਮਙ੍ਗਲਃ ਅਰ੍ਧਨਾਰਿਵਪੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਸ੍ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਧਿਪਃ
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਅਰਧ-ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯੈਵੇਹ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੁ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਨਾਨਾਭਵਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਮੁਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਕਿਰਣੈਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਵਰਖਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋ ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵਾਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰਤਃ ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਵृष੍ਟਿਂ ਸਂਹਰਤੇ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਾਸ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹਵਾ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਾਨ੍ ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ ਚਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਰ੍ਕੇ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਾ
ਗ੍ਰਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੌਰਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਰਥਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨ ਏਵ ਚ ਗ੍ਰਹਾਣਾਮ੍ ਇਤਰੇषਾਂ ਚ ਯਥਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਾਮ੍ਬੁਪਃ
ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸੌਰਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸृष੍ਟੋ ਰਥਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਥਵਸ਼ੇਨ ਸਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ
ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਇਹ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।
ਤ੍ਰਿਨਾਭਿਨਾ ਤੁ ਚਕ੍ਰੇਣ ਪਞ੍ਚਾਰੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਸੌਵਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਆਵਾਸੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ
ਇਸ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਪੋਕ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦਾ।
ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ऽਪਿ ਰਥੋਪਸ੍ਥਾਦ੍ ਈषਾਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਰਥ ਦੇ ਪਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਲੰਬਾ ਇਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਅਸਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਹਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਂ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੈਃ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਹ ਰਥ ਅਜੋੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੱਕਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਚਕ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ ਸਹਾਸ਼੍ਵਚਕ੍ਰੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਸਹਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕਸ ਧੁਰ ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸ ਧੁਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।