ਪ੍ਰਾਣਾ ਵੈ ਜਗਤਾਮਾਪੋ ਭੂਤਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚ ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਚਰਾਚਰਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਏਸੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਆਧਿਪਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਅਪਾਂ ਤ੍ਵਧਿਪਤਿਰ੍ਦੇਵੋ ਭਵ ਇਤ੍ਯੇਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ ਭਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਵਾਤ੍ਮਕਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਕਿਂ ਚੇਹ ਚਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਨਾਰਾਯਣਤ੍ਵਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਹਰੇਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਿਃ ਕृਤਂ ਵਿਭੋਃ ਜਗਤਾਮਾਲਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਪਸ੍ਤਸ੍ਯਾਲਯਾਨਿ ਤੁ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਕੀ ਹੈ? ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਦਿਵਤਾ ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਦਨ੍ਦਹ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਚਰਾਚਰੇषੁ ਗੋਧੂਮਭੂਤਾਸ੍ ਤ੍ਵਥਨਿष੍ਕ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯਾ ਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਰੁਤੇਨੇਰਿਤਾ ਵੈ ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਰਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾਯੁਨਾ ਚ
ਜਦੋਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਗੋਧੂਮ (ਗਹੂੰ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤੋ ਧੂਮਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਰੀਣਿ ਵਰ੍षਤੀਤ੍ਯਭ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਰਸ੍ਯੇਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਦृਕ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਆਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਧੂਮੋਦ੍ਭਵਂ ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਹਿਤਕृਤ੍ਸਦਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਧੂਮਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ਅਭ੍ਰਂ ਵਨਹਿਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਯਜਨ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੱਦਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਤਧੂਮੋਦ੍ਭਵਂ ਤ੍ਵਭ੍ਰਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਾਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਅਭਿਚਾਰਾਗ੍ਨਿਧੂਮੋਤ੍ਥਂ ਭੂਤਨਾਸ਼ਾਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਬੱਦਲ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਧੂਮਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਜਗਤਾਂ ਵੈ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਾਚ੍ਛਾਦਯੇਦ੍ਧੂਮਮ੍ ਅਭਿਚਾਰਕृਤਂ ਨਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਏ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਛਾਦ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਧੂਮਂ ਯਸ਼੍ਚਾਭਿਚਾਰਿਕਮ੍ ਏਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਕृਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਨਿਧਾਨਂ ਜੀਮੂਤਾਃ षਣ੍ਮਾਸਾਨਿਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਵਰ੍षਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਜਗਤਾਂ ਹਿਤਾਯ ਪਵਨਾਜ੍ਞਯਾ
ਹੇ ਨੇਕ ਲੋਕੋ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬੱਦਲ ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਪਵਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਸਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤਨਿਤਂ ਚੇਹ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯੁਤਂ ਪਾਵਕੋਦ੍ਭਵਮ੍ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤੇषਾਮਿਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਹਵਾ ਤੋਂ, ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ। ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤੋ ऽਭ੍ਰਾਣਿ ਮੇਹਨਾਨ੍ਮੇਘ ਉਚ੍ਯਤੇ ਕਾष੍ਠਾਵਾਹਾਸ਼੍ ਚ ਵੈਰਿਞ੍ਚ੍ਯਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮੇਘ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਜ੍ਯਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਨਾਂ ਚ ਸਂਭੂਤਿਰ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਵਾਯੁਨਾ
ਘੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਧੂੰਆ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਧੂੰਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਭੂਭृਤਾਂ ਤ੍ਵਥ ਪਕ੍ਸ਼ੈਸ੍ਤੁ ਮਘਵਚ੍ਛੇਦਿਤੈਸ੍ਤਤਃ ਵਾਹ੍ਨੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵਥ ਜੀਮੂਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਵਹਸ੍ਥਾਨਗਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਫਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਹਸ੍ਕਨ੍ਧਜਾਸ੍ਤਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚ ਯਦਾ ਜਲਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਕਾਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦਦੁष੍ਟਾਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੈਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਕ੍ਸ਼ਾਮਵृष੍ਟਿਪ੍ਰਦਾ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਸ਼ੀਤਸਮੀਰਿਣਃ
ਚੁੱਪ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁਧ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਕਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਧ੍ਵਨਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਧਰਾਪृष੍ਠਾਦਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਜੀਵਕ' ਬੱਦਲ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗਰਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਜੀਮੂਤਾ ਗਿਰਿਵਾਸਿਨਃ ਮੇਘਾ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਹੁਤੋਯਦਾਃ
ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਬੱਦਲ ਅੱਧਾ ਕੋਸ਼ ਦੂਰ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵਧੇਰੇ ਮੀਂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹਨ।
ਧਰਾਪृष੍ਠਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗੁਣਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ਤੇषਾਂ ਤੇषਾਂ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰੇਧਾ ਕਥਿਤਮਤ੍ਰ ਤੁ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਕਲ੍ਪਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਮਹਤ੍ਤਮਾਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤੇ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਾਸ਼ਾਯ ਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਪੰਖਾਂ ਤੇ ਕਲਪ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚ ਯਦਾ ਜਲਮ੍ ਤਦਾਰ੍ਣਵਮਭੂਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇਤੇ ਨਿਸ਼ੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਜਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਜਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ ਜਲਦਾਨਾਂ ਸਦਾ ਧੂਮੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਯਾਯਨ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅੱਗ, ਸਾਹ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਵृष੍ਟਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤਾਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ਸ੍ਯਦਾਃ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਦੇਸ਼ੇषੁ ਪਤਿਤਾ ਨਾਗਾਨਾਂ ਸ਼ੀਕਰਾ ਹਿਮਾਃ
ਪੌਂਡਰਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਵਰਖਾ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢ ਅਤੇ ਵਾਫਰ ਫਸਲਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਓਸ ਅਤੇ ਪਾਲਾ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹਨ।
ਗਾਙ੍ਗਾ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁਸਮ੍ਭੂਤਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੇਨ ਪਰਾਵਹੈਃ ਨਗਾਨਾਂ ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਦਿਗ੍ਗਜਾਨਾਂ ਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਘਾਨਾਂ ਚ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਯਾਦਗਾਦਗਮ੍ ਪਰਾਵਹੋ ਯਃ ਸ਼੍ਵਸਨਸ਼੍ ਚਾਨਯਤ੍ਯਮ੍ਬਿਕਾਗੁਰੁਮ੍
ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਾਵਹਾ ਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਨਾਪਤਿਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਰਾਨ੍ਤਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਵਰਖਾ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਧ ਸਕਣ।
ਵृष੍ਟਯਃ ਕਥਿਤਾ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਸਸ੍ਯਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ ਯਥਾਮਤਿ
ਅੱਜ ਵਰਖਾ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਭਾਨੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ ਸੋ ऽਪਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ਼੍ ਚੇਸ਼ਾਨਃ ਪਰਮਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ—ਉਹੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵੋਜਸ੍ਤੁ ਬਲਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਨੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਨ੍ਯੁਰ੍ ਵਿਦਿਗ੍ ਦਿਸ਼ਃ
ਉਹੀ ਤੇਜ, ਜੌਰ, ਤਾਕਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਮੌਤ, ਆਤਮਾ, ਗੁੱਸਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਯਂ ऋਤਂ ਤਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਂਬਰਂ ਖਚਰਸ਼੍ ਚ ਸਃ ਲੋਕਪਾਲੋ ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹੀ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।