ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਸ਼ੈਲੇ ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਦਸ਼ੀਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭੁਃ
ਮਾਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੌ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ, ਤੇ ਅਸੀ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ।
ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਚਰਤੇ ਤਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਲ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਉਹਨਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਦੇਵਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਅਹ੍ਨਾ ਤੁ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਮੁਹੂਰਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਤਥੋਦਗਯਨੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਮਲ੍ਪਾਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ ਰਥੋ ਧਿष੍ਠਿਤੋ ਭਾਨੋਰ੍ ਆਦਿਤ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ੍ ਤਥਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪਯਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ਪृष੍ਠਤੋ ऽਪ੍ਯਧਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਸਭ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਕਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਭਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ਅਂਭੋਭਿਰ੍ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਸਂਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍
ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍
ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਹਰ੍ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਧਮ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭੀ ਰਵਿਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਦਿਵਾष੍ਟਾਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਮੁਹੂਰਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਤਰਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਯਥਾ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਚੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਢੁੱਕਣ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰ੍ ਏਵਾਹੁਰ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰਾਵਿਦਃ ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਨਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਰ੍ਤਤੇ ਔਤ੍ਤਾਨਪਾਦੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰਹਾਗ੍ਰਣੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਗਣੋ ਮੁਨਿਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਤਿ ਅਧਿष੍ਠਿਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਭਾਨੁਸ੍ਤ੍ਵਾਦਾਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਣੈਃ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤੋਯਂ ਦੇਵੋ ਵੈ ਸਸਮੀਰਣਃ ਔਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਸਦਾ ਧ੍ਰੁਵਤ੍ਵਂ ਵੈ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਹਵਾ ਸਮੇਤ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੋਰੌਤ੍ਤਾਨਪਾਦੇਨ ਚਾਪ੍ਤਂ ਤਾਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਨਾ ਆਪਃ ਪੀਤਾਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਾਰਨ, ਪਾਣੀਆਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਨ੍ਹ ਦੇ ਵੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਕਰਾਨ੍ਨਿਸ੍ਰਵਨ੍ਤੇ ਜੀਮੂਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਵृਨ੍ਦਂ ਜਲਮੁਚਾਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਸਨੇਨਾਭਿਤਾਡਿਤਮ੍
ਚੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੜੀਵਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਂਦੇ ਦੀ ਟੋਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਯਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਸृਜਤੇ ऽਭਾਸਯਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਤੋਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਨਾਸ਼ਃ ਤਦੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਸੂਰਜ ਉਸ ਨਾਲ ਚਮਕ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਗਤਿਃ ਸ਼ਰ੍ਵੇਣ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਸ੍ ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਨਂ ਚਾਮृਤਮੇਵ ਚ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ: ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਪਾਣੀ, ਅੰਨ ਤੇ ਅਮਰਤਾ।
ਪ੍ਰਾਣਾ ਵੈ ਜਗਤਾਮਾਪੋ ਭੂਤਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚ ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਚਰਾਚਰਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਏਸੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਆਧਿਪਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਅਪਾਂ ਤ੍ਵਧਿਪਤਿਰ੍ਦੇਵੋ ਭਵ ਇਤ੍ਯੇਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ ਭਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਵਾਤ੍ਮਕਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਕਿਂ ਚੇਹ ਚਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਨਾਰਾਯਣਤ੍ਵਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਹਰੇਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਿਃ ਕृਤਂ ਵਿਭੋਃ ਜਗਤਾਮਾਲਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਪਸ੍ਤਸ੍ਯਾਲਯਾਨਿ ਤੁ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਕੀ ਹੈ? ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਦਿਵਤਾ ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਦਨ੍ਦਹ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਚਰਾਚਰੇषੁ ਗੋਧੂਮਭੂਤਾਸ੍ ਤ੍ਵਥਨਿष੍ਕ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯਾ ਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਰੁਤੇਨੇਰਿਤਾ ਵੈ ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਰਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾਯੁਨਾ ਚ
ਜਦੋਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਗੋਧੂਮ (ਗਹੂੰ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤੋ ਧੂਮਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਰੀਣਿ ਵਰ੍षਤੀਤ੍ਯਭ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਰਸ੍ਯੇਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਦृਕ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਆਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਧੂਮੋਦ੍ਭਵਂ ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਹਿਤਕृਤ੍ਸਦਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਧੂਮਸਮ੍ਭੂਤਮ੍ ਅਭ੍ਰਂ ਵਨਹਿਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਯਜਨ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੱਦਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਤਧੂਮੋਦ੍ਭਵਂ ਤ੍ਵਭ੍ਰਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਾਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਅਭਿਚਾਰਾਗ੍ਨਿਧੂਮੋਤ੍ਥਂ ਭੂਤਨਾਸ਼ਾਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਬੱਦਲ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਧੂਮਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਜਗਤਾਂ ਵੈ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਾਚ੍ਛਾਦਯੇਦ੍ਧੂਮਮ੍ ਅਭਿਚਾਰਕृਤਂ ਨਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਏ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਛਾਦ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਧੂਮਂ ਯਸ਼੍ਚਾਭਿਚਾਰਿਕਮ੍ ਏਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਕृਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਨਿਧਾਨਂ ਜੀਮੂਤਾਃ षਣ੍ਮਾਸਾਨਿਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਵਰ੍षਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਜਗਤਾਂ ਹਿਤਾਯ ਪਵਨਾਜ੍ਞਯਾ
ਹੇ ਨੇਕ ਲੋਕੋ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬੱਦਲ ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਪਵਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਸਦੇ ਹਨ।