ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਭਾਨੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇषੁਰਿਵ ਧਾਵਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸਤਤਂ ਪਰਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਨ੍ਤਗੋ ਯਦਾ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਾਯਮਨੈਃ ਸੌਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਉਦਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਰਾਂਤਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਸਾਂਝ ਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ।
ਸ ਏਵ ਸੁਖਵਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਅਸ੍ਤਮੇਤਿ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿਭਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ
ਉਹੀ ਸੂਰਜ, ਸੁਖਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਵੇਰੇ ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ऽਮਰਾਵਤ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸੌ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ ਤਥਾ ਸਂਯਮਨੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਾਂ ਚੈਵ ਵਿਭਾਂ ਖਗਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਯਮਨੀ, ਸੁਖਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਪੰਛੀ (ਸੂਰਜ) ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਪਰਾਹ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੋ ਨੈਰृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਦਾ ਤ੍ਵਪਰਰਾਤ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਵਾਯੁਭਾਗੇ ਸੁਦਾਰੁਣਃ
ਜਦੋਂ ਅਗਨਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ, ਹੇ ਦੁਜਾ, ਤਾਂ ਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਗਤਿਰੇषਾ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਏਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਦਾ ਸਰ੍ਪਤਿ ਵਾਰਿਪਃ
ਈਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਚਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਂਸ਼ਕਂ ਤੁ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਇਮਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਹ ਅੰਸ਼ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ।
ਪੂਰ੍ਣਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ
ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕਤੀ ਲੱਖ ਪੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕੀ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਏਤੇਨ ਗਤਿਯੋਗੇਨ ਯਦਾ ਕਾष੍ਠਾਂ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਇਹ ਭਾਸਕਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਹੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ,
ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛੇਤ੍ ਪਤਙ੍ਗੋ ऽਪਿ ਸੌਮ੍ਯਾਸ਼ਾਂ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ऽਹਨਿ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਭ੍ਰਮਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ
ਸੂਰਜ ਵੀ, ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਨ ਤੇ ਸੌਮਿਆ ਦਿਸਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਸ਼ੈਲੇ ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਦਸ਼ੀਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭੁਃ
ਮਾਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੌ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ, ਤੇ ਅਸੀ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ।
ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਚਰਤੇ ਤਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਲ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਉਹਨਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਦੇਵਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਅਹ੍ਨਾ ਤੁ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਮੁਹੂਰਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਤਥੋਦਗਯਨੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਮਲ੍ਪਾਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ ਰਥੋ ਧਿष੍ਠਿਤੋ ਭਾਨੋਰ੍ ਆਦਿਤ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ੍ ਤਥਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪਯਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ ਅਗ੍ਰਤਃ ਪृष੍ਠਤੋ ऽਪ੍ਯਧਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਸਭ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਕਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਭਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ਅਂਭੋਭਿਰ੍ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਸਂਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍
ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍
ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਹਰ੍ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਧਮ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭੀ ਰਵਿਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਦਿਵਾष੍ਟਾਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਮੁਹੂਰਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਤਰਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਯਥਾ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਚੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਢੁੱਕਣ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰ੍ ਏਵਾਹੁਰ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰਾਵਿਦਃ ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਨਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਰ੍ਤਤੇ ਔਤ੍ਤਾਨਪਾਦੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰਹਾਗ੍ਰਣੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਗਣੋ ਮੁਨਿਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਤਿ ਅਧਿष੍ਠਿਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਭਾਨੁਸ੍ਤ੍ਵਾਦਾਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਣੈਃ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤੋਯਂ ਦੇਵੋ ਵੈ ਸਸਮੀਰਣਃ ਔਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਸਦਾ ਧ੍ਰੁਵਤ੍ਵਂ ਵੈ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਹਵਾ ਸਮੇਤ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੋਰੌਤ੍ਤਾਨਪਾਦੇਨ ਚਾਪ੍ਤਂ ਤਾਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਨਾ ਆਪਃ ਪੀਤਾਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਾਰਨ, ਪਾਣੀਆਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਨ੍ਹ ਦੇ ਵੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਕਰਾਨ੍ਨਿਸ੍ਰਵਨ੍ਤੇ ਜੀਮੂਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਵृਨ੍ਦਂ ਜਲਮੁਚਾਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਸਨੇਨਾਭਿਤਾਡਿਤਮ੍
ਚੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੜੀਵਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਂਦੇ ਦੀ ਟੋਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਯਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਸृਜਤੇ ऽਭਾਸਯਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਤੋਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਨਾਸ਼ਃ ਤਦੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਸੂਰਜ ਉਸ ਨਾਲ ਚਮਕ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਗਤਿਃ ਸ਼ਰ੍ਵੇਣ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਸ੍ ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਨਂ ਚਾਮृਤਮੇਵ ਚ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ: ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਪਾਣੀ, ਅੰਨ ਤੇ ਅਮਰਤਾ।