ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ ਤਥਾ ਅਣ੍ਡੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼

ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਅੱਡ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਣ੍ਡਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਹੇਤੁਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਅਣ੍ਡੇषੁ ਚਾਣ੍ਡਬਾਹ੍ਯੇषੁ ਤਥਾਣ੍ਡਾਵਰਣੇषੁ ਚ

ਹਰ ਅੰਡ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅੰਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਤਮੋ ऽਨ੍ਤੇ ਚ ਤਮਃਪਾਰੇ ਚਾष੍ਟਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ

ਹੇਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੇਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਅਠ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।

ਅਦੇਹਿਨਸ੍ ਤ੍ਵਹੋ ਦੇਹਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਅਸ੍ਯਾष੍ਟਮੂਰ੍ਤੇਃ ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਹੈ—ਇਸ ਅਠ-ਰੂਪ ਸਰਵ, ਸ਼ਿਵ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ।

ਗृਹਿਣੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ ਚ ਮਹਦਾਦਯਃ ਪਸ਼ਵਃ ਕਿਙ੍ਕਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਾਭਿਮਾਨਿਨਃ

ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ ਮਹਤ ਆਦਿ ਹਨ; ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਨੌਕਰ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਹੀਨੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਨਨ੍ਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਪ੍ਰਮੁਖਾਸ਼੍ ਚ ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਧਾਨਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਥ षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚਾष੍ਟਤਨੁਃ ਸ ਏਵ

ਭਗਵਾਨ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਨੰਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਦਿ ਸੱਤ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੇ ਅਠ-ਤਨ ਵਾਲਾ—ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।

ਆਜ੍ਞਾਬਲਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰਾ ਸ੍ਥਿਤੇਹ ਧਰਾਧਰਾ ਵਾਰਿਧਰਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਃ ਸ਼ਕ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ ਚ ਵੈਮਾਨਿਕਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ ਚ

ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਆਗੂ ਸੁਰ, ਵਿਮਾਨੀਕ, ਤੇ ਸਥਿਰ-ਚਲਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਹੀਨਮੀਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਕਿਮੇਤਤ੍ਤ੍ਵਿਹੇਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਪਾਵਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾਸ਼੍ਚਾਭਵਨ੍ ਯਤ੍ਤਤੋ ऽਪਿ

ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਲਕੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਇਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਯਕਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਘਟ ਗਈਆਂ।

ਦਗ੍ਧੁਂ ਤृਣਂ ਵਾਪਿ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਯ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਵਾਯੁਸ੍ਤृਣਂ ਚਾਲਯਿਤੁਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ੍ ਸਕਲਾਮਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ

ਉਸ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਇਕ ਤਿੰਨਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਹਵਾ ਵੀ ਤਿੰਨਕਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਸਕੇ।

ਤਦਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵृਤ੍ਰਰਿਪੁਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਸਮृਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯਕ੍ਸ਼ਮੁਵਾਚ ਕੋ ਵਾ ਭਵਾਨਿਤੀਤ੍ਥਂ ਸ ਕੁਤੂਹਲਾਤ੍ਮਾ

ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਇਸ਼ ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ।

ਤਦਾ ਹ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਂ ਗਤ ਏਵ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਦਾਂਬਿਕਾ ਹੈਮਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾਸ੍ਯਾ ਉਮਾ ਸ਼ੁਭੈਰਾਭਰਣੈਰਨੇਕੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਮਾਨਾ ਤ੍ਵਨੁ ਚਾਵਿਰਾਸੀਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਕਸ਼ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਸੁਭ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਉਮਾ, ਕਈ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਕਿਮੇਤਦੀਸ਼ੇ ਬਹੁਸ਼ੋਭਮਾਨੇ ਵਾਂਬਿਕੇ ਯਕ੍ਸ਼ਵਪੁਸ਼੍ਚਕਾਸ੍ਤਿ

ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ? ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਯਕਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਣੇਮੁਰੇਨਾਂ ਮृਗਰਾਜਗਾਮਿਨੀਮੁਮਾਮਜਾਂ ਲੋਹਿਤਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਾਮ੍

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਿੰਘਣੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਮਾ, ਮਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਹੈ।

ਸਂਭਾਵਿਤਾ ਸਾ ਸਕਲਾਮਰੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮ੍ ਅਹਂ ਪੁਰਾਸਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ ਚ ਪੁਂਸੋ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਜ੍ਞਾਵਸ਼ਗੇਤ੍ਯਥਾਹ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਦੈਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਏ। 'ਮੈਂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ; ਯਕਸ਼ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵਮਜਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਨਿਯੋਗਤਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਮਭੂਦਜਾਦ੍ਵੈ ਅਜਸ਼੍ ਚ ਅਣ੍ਡਾਦਖਿਲਂ ਚ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣੈਰ੍ਲੋਕਮਜਾਤ੍ਮਕਂ ਤਤ੍

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਤੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਅਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਤੇ ਜੋਤਿ-ਰੂਪ ਲੋਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਅਜ ਹੈ।

ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਪ੍ਰਚਾਰਂ ਵੈ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਾਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍ ਦੇਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਲੋਕ੍ਯ ਗ੍ਰਹਚਾਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਮਾਨਸੋਪਰਿ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਮੇਰੋਃ ਪੁਰੀ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਭਾਨੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ ਵਾਰੁਣੀ

ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਨੁਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰੁਣੀ ਵੀ ਹੈ।

ਸੌਮ੍ਯੇ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾ ਤਾਸੁ ਦਿਗ੍ਦੇਵਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਅਮਰਾਵਤੀ ਸਂਯਮਨੀ ਸੁਖਾ ਚੈਵ ਵਿਭਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਸੋਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਅਮਰਾਵਤੀ, ਸੰਯਮਨੀ, ਸੁਖਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ।

ਲੋਕਪਾਲੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ ਕਾष੍ਠਾਂ ਗਤਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ ਯਾ ਤਾਂ ਨਿਬੋਧਤ

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਸੂਰਜ ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਭਾਨੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇषੁਰਿਵ ਧਾਵਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸਤਤਂ ਪਰਿਗਚ੍ਛਤਿ

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਨ੍ਤਗੋ ਯਦਾ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਾਯਮਨੈਃ ਸੌਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਉਦਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਰਾਂਤਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਸਾਂਝ ਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ।

ਸ ਏਵ ਸੁਖਵਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਅਸ੍ਤਮੇਤਿ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿਭਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ

ਉਹੀ ਸੂਰਜ, ਸੁਖਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਵੇਰੇ ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।

ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ऽਮਰਾਵਤ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸੌ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ ਤਥਾ ਸਂਯਮਨੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਾਂ ਚੈਵ ਵਿਭਾਂ ਖਗਃ

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਯਮਨੀ, ਸੁਖਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਪੰਛੀ (ਸੂਰਜ) ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾਪਰਾਹ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੋ ਨੈਰृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਦਾ ਤ੍ਵਪਰਰਾਤ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਵਾਯੁਭਾਗੇ ਸੁਦਾਰੁਣਃ

ਜਦੋਂ ਅਗਨਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ, ਹੇ ਦੁਜਾ, ਤਾਂ ਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ।

ਈਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਗਤਿਰੇषਾ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਏਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਦਾ ਸਰ੍ਪਤਿ ਵਾਰਿਪਃ

ਈਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਚਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਂਸ਼ਕਂ ਤੁ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਇਮਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ

ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਹ ਅੰਸ਼ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ।

ਪੂਰ੍ਣਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ

ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕਤੀ ਲੱਖ ਪੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕੀ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਏਤੇਨ ਗਤਿਯੋਗੇਨ ਯਦਾ ਕਾष੍ਠਾਂ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍

ਇਹ ਭਾਸਕਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਹੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ,

ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛੇਤ੍ ਪਤਙ੍ਗੋ ऽਪਿ ਸੌਮ੍ਯਾਸ਼ਾਂ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ऽਹਨਿ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਭ੍ਰਮਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ

ਸੂਰਜ ਵੀ, ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਨ ਤੇ ਸੌਮਿਆ ਦਿਸਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।