ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਤ੍ਤਰੇ ਨੈਗਮੇਯਸ੍ਯ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਅਰੁਣੋਦਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੈਗਮੇਯ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਮਾਰ ਦਾ। ਅਰੁਣੋਦ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਸਿਤਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਕੁਰਣ੍ਡਸ਼੍ ਚ ਕੁਰਰਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸਿਤਾਂਤ, ਕੁਰੰਡ, ਕੁਰਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਅਚਲ।

ਵਿਕਰੋ ਮਣਿਸ਼ੈਲਸ਼੍ ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ ਮਹਾਨੀਲੋ ऽਥ ਰੁਚਕਃ ਸਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਦੁਰਸ੍ ਤਥਾ

ਵਿਕਾਰ, ਮਣਿਸ਼ੈਲ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਵਾਨ, ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਅਚਲ, ਮਹਾਨੀਲ, ਰੁਚਕ, ਸਬਿੰਦੁ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰ ਵੀ।

ਵੇਣੁਮਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਮੇਘਸ਼੍ ਚ ਨਿषਧੋ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤਃ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਰ੍ਵਤਵਰਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਗਿਰਯਸ੍ ਤਥਾ

ਵੇਣੁਮਾਨ, ਸਮੇਘ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਹਾੜ। ਇਹ ਸਭ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਯੈਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾਵਾਸਾ ਉਦਾਹृਤਾਃ ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ ਵਨੇषੁ ਚ

ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ,

ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ ਸਰਸੋ ਮਾਨਸਸ੍ਯੇਹ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਮਹਾਚਲਾਃ

ਰੁਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਯੇ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ਸ਼ੈਲਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਖਰਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ

ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਪਹਾੜ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਗਿਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ: ਸ਼ੈਲ, ਵਿਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਿਖਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਅਚਲ।

ਏਕਸ਼ृਙ੍ਗੋ ਮਹਾਸ਼ੂਲੋ ਗਜਸ਼ੈਲਃ ਪਿਸ਼ਾਚਕਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ੈਲੋ ऽਥ ਕੈਲਾਸੋ ਹਿਮਵਾਂਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ

ਏਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਮਹਾਸ਼ੂਲ, ਗਜਸ਼ੈਲ, ਪਿਸ਼ਾਚਕ, ਪੰਜਸ਼ੈਲ, ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਿਮਵਾਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਚਰਿਤਾ ਉਤ੍ਕਟਾਃ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਾਃ ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ

ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ,

ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨਿ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚ ਵਦਾਮਿ ਵਃ

ਰੁਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਦੱਸੇ, ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਅਪਰੇਣ ਸਿਤੋਦਸ਼੍ ਚ ਸੁਰਪਸ਼੍ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ਕੁਮੁਦੋ ਮਧੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਅਞ੍ਜਨੋ ਮੁਕੁਟਸ੍ ਤਥਾ

ਅੱਗੇ, ਸਿਤੋਦ, ਸੁਰਪਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਕੁਮੁਦ, ਮਧੁਮਾਨ, ਅੰਜਨ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਵੀ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਸ਼੍ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰਸ਼੍ ਚ ਯਃ ਪਾਰਿਜਾਤਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਾਂਡੁਰ, ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਰਿੰਗ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਚਰਿਤਾ ਉਤ੍ਕਟਾਃ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ

ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹਨ ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਮਹਾਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰਸਸ਼੍ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਮਹਾਬਲਾਃ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯੇਹ ਨਿਬੋਧਤ

ਮਹਾਭਦਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜੋ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਟੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਵृषਭੋ ਹਂਸਪਰ੍ਵਤਃ ਨਾਗਸ਼੍ ਚ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੈਲਸ਼੍ ਚ ਸਾਨੁਮਾਨ੍

ਸ਼ੰਖਕੂਟ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਹੰਸ ਪਹਾੜ, ਨਾਗ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੈਲ ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨੀਲਃ ਕਣ੍ਟਕਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਤਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ ਪੁष੍ਪਕੋਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼ੈਲਸ਼੍ ਚ ਵਿਰਜਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ

ਨੀਲ, ਕੰਟਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਪਰਵਤ, ਪੁਸ਼ਪਕੋਸ਼, ਪ੍ਰਸ਼ੈਲ ਤੇ ਵਿਰਜ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਵਰਾਹਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਯੂਰਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ ਜਾਰੁਧਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰ ਏਤ ਉਤ੍ਤਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਵਰਾਹ ਪਰਵਤ, ਮਯੂਰ ਤੇ ਜਾਰੁਧਿ — ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਤੇषੁ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਦਿਵ੍ਯੇषੁ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ

ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਹਨ, ਲੱਖਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਮਹਲ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਸ਼ੈਲਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰੇषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਚੈਵਾਨ੍ਤਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਰਾਂਸ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ

ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਈ ਵਾਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਹਨ।

ਵਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਿਵਭਾਵਿਤਾਃ ਕृਤਵਾਸਾਃ ਸਪਤ੍ਨੀਕਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ

ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਿੱਧ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਬਿਲ੍ਵਵਨੇ ਕਕੁਭੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦਯਃ ਤਥਾ ਤਾਲਵਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰੋਰਗਾਤ੍ਮਨਾਮ੍

ਬਿਲਵ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿਕ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਆਦਿਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਤਾਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਤੇ ਸੱਪ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਉਦੁਂਬਰੇ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਮ੍ਰਵਨੇ ਸ਼ੁਭੇ

ਉਦੁੰਬਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰਦਮ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਆਮ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨਾਗਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਸਂਘਾਨਾਂ ਤਥਾ ਨਿਂਬਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਂਸ਼ੁਕਵਨੇ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਗਣਸ੍ਯ ਚ

ਨਿੰਬ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਗਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਬੀਜਪੂਰਵਨੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਕੌਮੁਦੇ ਤੁ ਵਨੇ ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਮੁਖਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਬੀਜਪੂਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਕੌਮੁਦੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿਕ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥਲਪਦ੍ਮਵਨਾਨ੍ਤਸ੍ਥਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੇ ऽਸ਼ੇषਭੋਗਿਨਃ ਸ਼ੇषਸ੍ਤ੍ਵਸ਼ੇषਜਗਤਾਂ ਪਤਿਰਾਸ੍ਤੇ ऽਤਿਗਰ੍ਵਿਤਃ

ਸਥਲਪਦਮ ਬਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਨਿਆਗਰੋਧ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ, ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮਾਣੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ ਏਵ ਜਗਤਾਂ ਕਾਲਃ ਪਾਤਾਲੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਗੁਰੋਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਲਾਯੁਧਃ

ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਲਈ ਕਾਲ ਹੈ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਲ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਾ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।

ਸ਼ਯਨਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ ਹਰੇਃ ਕਙ੍ਕਣਂ ਵਿਭੋਃ ਵਨੇ ਪਨਸਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦਾਨਵਾਦਯਃ

ਉਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰੀ ਮਹਾਨ ਦਾ ਕੰਗਣ ਹੈ। ਪਨਾਸ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਤੇ ਹੋਰ, ਸ਼ੁਕਰ ਸਮੇਤ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਿਨ੍ਨਰੈਰੁਰਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼ਾਖਕਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਮਨੋਹਰਵਨੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵਕੋਟਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ

ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਨਾਗ ਵਿਸ਼ਾਖਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮਨੋਹਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਨਨ੍ਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਗਣਵਰੈਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸਂਤਾਨਕਸ੍ਥਲੀਮਧ੍ਯੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਗਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦਾ ਖੜਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨਕ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।