ਰਜਃ ਸੁਹੋਤ੍ਰੋ ਬਾਹੁਸ਼੍ ਚ ਸਵਨਸ਼੍ਚਾਨਘਸ੍ ਤਥਾ ਸੁਤਪਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਮੁਨੇਰ੍ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਸੂਨਵਃ
ਰਜਹ, ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ, ਬਾਹੁ, ਸਵਨ, ਅਨਘ, ਸੁਤਪਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ਚਾਭਿਮਾਨੀ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਵਾਤ੍ਮਾ ਪੈਤਾਮਹੋ ਵਹ੍ਨਿਰਸੁਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁषੁਵੇ ਸੁਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਜਗਤਾਂ ਹਿਤਾਯ
ਜੋ ਅਭਿਮਾਨੀ, ਭਗਵਾਨ, ਭਵ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਿਤਾਮਹ, ਅਗਨਿ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ।
ਪਵਮਾਨਃ ਪਾਵਕਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੁਚਿਰਗ੍ਨਿਸ਼੍ ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਃ ਪਵਮਾਨਸ੍ਤੁ ਵੈਦ੍ਯੁਤਃ ਪਾਵਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪਵਮਾਨ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ—ਇਹ ਅਗਨਿ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਪਵਮਾਨ ਘਸਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਅਗਨਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਚਿਃ ਸੌਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪੌਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਵਿਹੈਤੇषਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼ੁਚਿ ਸੂਰਜੀ ਅਗਨਿ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਵਾਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਥੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਪ੍ਤਕਂ ਚਾਦੌ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਨਵੈਵ ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਹ੍ਨਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣੀਯਨ੍ਤੇ ऽਧ੍ਵਰੇषੁ ਚ
ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਨਤਾਲੀ ਅਤੇ ਨੌਂ, ਇਹ ਅੱਗਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਰਤਭृਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰੁਦ੍ਰਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਯਜ੍ਵਾਨਸ਼੍ ਚ ਯਜ੍ਵਾਨਃ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਨਸਾਃ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਯਜ੍ਵਾਨਃ ਸ਼ੇषਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ੍ਵਾਤਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੇਨਾਂ ਤੁ ਮਾਨਸੀਂ ਤੇषਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਵੈ ਸ੍ਵਧਾ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਤ੍ਮਜਾ ਮੇਨਾ ਮਾਨਸੀ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਸਵਧਾ ਨੇ ਅਗਨਿਸ੍ਵਾਤਤ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਣੀ ਧੀ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਨਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਣੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਅਸੂਤ ਮੇਨਾ ਮੈਨਾਕਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਂ ਤਸ੍ਯਾਨੁਜਾਮੁਮਾਮ੍ ਗਙ੍ਗਾਂ ਹੈਮਵਤੀਂ ਜਜ੍ਞੇ ਭਵਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਲੇषਪਾਵਨੀਮ੍
ਮੇਨਾ ਨੇ ਮੈਨਾਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਨੂੰ; ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਭਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ।
ਧਰਣੀਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਮਾਨਸੀਂ ਯਜ੍ਞਯਾਜਿਨੀਮ੍ ਸ੍ਵਧਾ ਸਾ ਮੇਰੁਰਾਜਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਪਦ੍ਮਸਮਾਨਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਣੀ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਜਣੀ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਵਧਾ ਮੇਰੂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਪਿਤਰੋ ऽਮृਤਪਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਚੈਵੇਹ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ऋषੀਣਾਂ ਚ ਕੁਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਪਿਤਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇੱਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਵਦਾਮਿ ਪृਥਗਧ੍ਯਾਯਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵਸ੍ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਸਤੀ ਯਾਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਵਤੀ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਖਰੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਦਾਖਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸਤੀ ਰੁਦਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯੈषਾ ਪਤਿਂ ਲੇਭੇ ਭਵਂ ਤਥਾ ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਸृਜਦ੍ਰੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਅਨੇਕਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਵਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ ਕਈ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾਨ੍ ਯਾਚਿਤੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ, ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੈਸ੍ਤੁ ਸਂਛਾਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਜਗਤ੍ ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਾਨ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਾ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਨਿਰਮਲ, ਨੀਲ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ,
ਜਰਾਮਰਣਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਰੁਦ੍ਰਾਨ੍ਪਿਤਾਮਹਃ ਨਮੋ ऽਸ੍ਤੁ ਵੋ ਮਹਾਦੇਵਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾ ਨੀਲਲੋਹਿਤਾਃ
ਜੋ ਬੁਢੇਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਦੇਵੋ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।'
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਃ ਸਰ੍ਵਗਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਵਾਮਨਕਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼ਾ ਦृष੍ਟਿਘ੍ਨਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਾਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਲੰਬੇ, ਛੋਟੇ, ਨੱਟੇ, ਸੁਭਾਵਨ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਜ਼ਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾ ਵੀਤਰਾਗਾਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭਵਾਤ੍ਮਜਾਃ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚਾਹ ਭਵਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਤਦਾ ਭਗਵਾਨ੍ਕਨਕਾਣ੍ਡਜਃ
ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਭਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਭਵਾ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਜਣੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨਮੋ ऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਸ਼ਂਕਰ ਮृਤ੍ਯੁਹੀਨਾ ਵਿਭੋ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮृਤ੍ਯੁਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸृਜ ਪ੍ਰਭੋ
ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਦੇਵ; ਤੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕਰ, ਸ਼ੰਕਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ।
ਤਤਸ੍ਤਮਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ ਨ ਹਿ ਮੇ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸ ਤ੍ਵਂ ਸृਜ ਯਥਾਕਾਮਂ ਮृਤ੍ਯੁਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ।'
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਸਰ੍ਜ ਸਕਲਂ ਸ਼ਂਕਰਾਚ੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ ਜਰਾਮਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ, ਬੁਢੇਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਂਕਰੋ ऽਪਿ ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰੈਰ੍ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਧਿष੍ਠਿਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਰੁਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਹਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਥਾਣੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਇਹ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕਲਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਧृਤਸ਼ਰੀਰਿਣਃ ਸ਼ਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਰੋਤਿ ਘृਣਯਾ ਯਤਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਂਕਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤਦਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗਵਿਦ੍ਯਯਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਸ੍ਥਂ ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯਚ੍ਛਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਯੋਗ ਦੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ 'ਸ਼ਮ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਣੋਸ੍ਤੁ ਵਿषਯਤ੍ਯਾਗਃ ਸਂਸਾਰਭਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸੋ ਵਿਰਾਗੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਤਰੇ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਛੱਡਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਮੁਖ੍ਯੋ ਵਿਗੁਣਤ੍ਯਾਗੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯਾਵਿਚਾਰਤਃ ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਚ ਸਂਧਾਨਂ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜਨਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ਼ਂਕਰਾਦਿਹ ਸ ਏਵ ਸ਼ਂਕਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਿਨਾਕੀ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਸਰਤਾਜੀ—all ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਹਨ; ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪਿਨਾਕੀ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯੇ ਸ਼ਂਕਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਰਕਂ ਪਾਪਿष੍ਠਾ ਅਪਿ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ, ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ਼ਂਕਰਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਮਾਯਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਘੋਰਾਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਅष੍ਟਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਅਠਾਈਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਟਯੋ ਨਰਕਾਣਾਂ ਤੁ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਸੁ ਪਾਪਿਨਃ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ਼ਿਵਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍
ਕੋਟੀਆਂ ਨਰਕਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।