ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਮਹਾਗ੍ਰੀਵਮ੍ ਅਥਰ੍ਵਹृਦਯਂ ਵਿਭੁਮ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਤੀਤਂ ਪ੍ਰਲਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਅਥਰਵੇਦ ਦਾ ਦਿਲ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਸ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਤਮਸਾ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਰਜਸਾ ਕਨਕਾਣ੍ਡਜਮ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਤਮਸ ਨਾਲ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸਤਵ ਨਾਲ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।
ਪ੍ਰਧਾਨਾਵਯਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਪ੍ਤਧਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪੁਨਃ षੋਡਸ਼ਧਾ ਚੈਵ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕਮ੍ ਅਜੋਦ੍ਭਵਮ੍
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਛਬੀਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸਂਹਾਰਲੀਲਾਰ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਰੂਪਿਣਮ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਲਿਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਯਥਾ-ਰੂਪ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਈਸ਼ਾਨਕਲ੍ਪਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਧਿਕृਤ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰਾਣਂ ਲੈਙ੍ਗਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣਾ ਰਚਿਆ ਸੀ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਕੋਟਿਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰੇ ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਸੈਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ
ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਸੌ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਲਈ।
ਵ੍ਯਸ੍ਤੇष੍ਟਾ ਦਸ਼ਧਾ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੌ ਦ੍ਵਾਪਰਾਦਿषੁ ਲਿਙ੍ਗਮੇਕਾਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਵ੍ਯਾਸਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਹ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦਵਾਪਰ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣੀ।
ਅਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਮਾਨਮਿਹ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਤ੍
ਇੱਥੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨੇਨ ਤੁ ਅਤ੍ਰੈਕਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੈਃ ਕਥਿਤੋ ਲਿਙ੍ਗਸਮ੍ਭਵਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨਿਕਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਾਨਿ ਚ ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚ ਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਵਰਣਾष੍ਟਕਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਫਿਰ ਤੱਤ ਅਤੇ ਉਪਜਾਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ; ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਆਵਰਨ।
ਅਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਜੋਗੁਣਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਯਨਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਤਸ੍ਯ ਚ
ਸ਼ਰਵ ਤੋਂ ਅੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਰਜਸ ਗੁਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ; ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਂ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ ਚ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਯੁषੋ ਗਣਨਂ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਦੀ ਗਿਣਤੀ।
ਸਵਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਂ ਚ ਮਾਨੁषਂ ਵਰ੍षਮ੍ ਆਰ੍षਂ ਵੈ ਧ੍ਰੌਵ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਯਜ, ਉਸ ਦੇ ਯੁਗ ਤੇ ਕਲਪ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਵਿ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਲ, ਤੇ ਸਥਿਰ ਚੱਕਰ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਿਣਾਂ ਤਥਾ ਅਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਜਗਤੋ ਭੂਯੋ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਭਵਸ੍ਤਥਾ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਆਸ਼ਰਮਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ, ਜਗਤ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ, ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗੋ ਮਿਥੁਨਸਮ੍ਭਵਃ ਆਖ੍ਯਾष੍ਟਕਂ ਹਿ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਰੋਦਨਾਨ੍ਤਰੇ
ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਭਾਵ, ਵਿਰਿੰਚੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਵਿਵਾਦਸ਼੍ ਚ ਪੁਨਰ੍ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ ਸ਼ਿਲਾਦਸ੍ਯ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਵृਤ੍ਰਾਰੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਥਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੀ ਤਪस्या, ਤੇ ਵ੍ਰਿਤਰਾਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਯੋਨਿਜਸ੍ਯਾਥ ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਂ ਸੁਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਲਾਦਸ਼ਕ੍ਰਸਂਵਾਦਃ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਤ੍ਵਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਜਣਨੀ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਮੀ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਤੇ ਪਦਮ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਵਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੈਵ ਤਿष੍ਯੇष੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਸ਼ਿष੍ਯਯੋਃ ਵ੍ਯਾਸਾਵਤਾਰਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਕਲ੍ਪਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ
ਭਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਤਿਸ਼ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰਯ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਮਿਲਾਪ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ, ਤੇ ਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਕਲ੍ਪਾਨਾਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਭੇਦੇष੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਕਲ੍ਪੇ ਵਾਰਾਹੇ ਵਾਰਾਹਤ੍ਵਂ ਹਰੇਸ੍ ਤਥਾ
ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਤੇ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦਾ ਸੂਰ-ਰੂਪ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੇਘਵਾਹਨਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਰੁਦ੍ਰਗੌਰਵਮ੍ ਪੁਨਰ੍ਲਿਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਿਮਧ੍ਯੇ ਪਿਨਾਕਿਨਃ
ਮੇਘਵਾਹਨ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਪਿਨਾਕੀ ਵੱਲੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ੌਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਰੀਤ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭੁਵਿ ਰੁਦ੍ਰਾਲਯਾਨਾਂ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗृਹਸ੍ਯ ਚ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤਥਾਣ੍ਡੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾਯਤਨਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਤਨਂ ਭੂਮੌ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਸ਼੍ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ, ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ, ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਲਾਸਵਰ੍ਣਨਂ ਚੈਵ ਯੋਗਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤਸ੍ ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਯੁਗਧਰ੍ਮਃ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸਂਧ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਂ ਭਵਸ੍ਯ ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਨਿਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੇਖਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਭਵ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਘਟਨਾ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਾਹਃ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯਾਥ ਪੁਤ੍ਰੋਤ੍ਪਾਦਨਮੇਵ ਚ ਮੈਥੁਨਾਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਜਗਤਾਂ ਭਯਮ੍
ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਆਹ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਡਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਪਃ ਸਤ੍ਯਾ ਕृਤੋ ਦੇਵਾਨ੍ਪੁਰਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਪਾਲਿਤਮ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਗਾਙ੍ਗੇਯੋਦ੍ਭਵ ਏਵ ਚ
ਸਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਾਪ, ਰੁਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦਾ ਉਤਸਰਜਨ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਣਾਦਿषੁ ਕਾਲੇषੁ ਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਫਲਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਧੀ ਚ ਵਿਵਾਦਸ਼੍ ਚ ਦਧੀਚੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਸ੍ ਤਥਾ
ਗ੍ਰਹਣ ਆਦਿ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫਲ, ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਤੇ ਦਧੀਚੀ ਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਨ੍ਦਿਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾਸ਼੍ਚਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼ਵਿਚਾਰਣਾ
ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੂਲੀ ਦੇ ਭਗਤ ਨੰਦੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਧਿਕृਤਾ ਤਥਾ ਵਸਿष੍ਠਤਨਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਾਸਿष੍ਠਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਲਕੜ, ਗਿਆਨ, ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।