ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਰਾਨ੍ ਗृਹਾਣਿ ਚ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਸੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਤੇ ਪਰਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗੇ।
ਸ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੋ ਨਿष੍ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ ਨष੍ਟੇ ਸ਼੍ਰੌਤੇ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਧਰ੍ਮੇ ਪਰਸ੍ਪਰਹਤਾਸ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਦਰਦ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਜਦ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮਾਰਤ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਨਿਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾਃ ਨष੍ਟੇ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਃ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਾਃ
ਉਹ ਬਿਨਾ ਹੱਦਾਂ, ਬਿਨਾ ਠਿਕਾਣੇ, ਬਿਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਲੱਜਾ ਦੇ ਰਹੇ; ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ, ਕੇਵਲ ਪਚੀਸ, ਰਹਿ ਗਏ।
ਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਦਾਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਵਿਵਾਦਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਅਨਾਵृष੍ਟਿਹਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਤਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ
ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਝਗੜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਲਝ ਗਈਆਂ; ਸੁੱਕਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ-ਧੰਧਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗੇ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨੁਪਸੇਵਨ੍ਤੇ ਹਿਤ੍ਵਾ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਸ੍ਵਕਾਨ੍ ਸਰਿਤ੍ਸਾਗਰਕੂਪਾਂਸ੍ਤੇ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ੍ ਤਥਾ
ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ; ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਕੂਏ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲੱਗੇ।
ਮਧੁਮਾਂਸੈਰ੍ਮੂਲਫਲੈਰ੍ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ ਚੀਰਪਤ੍ਰਾਜਿਨਧਰਾ ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ; ਛਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਚਮੜੀਆਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸਂਕਟਂ ਘੋਰਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ਏਵਂ ਕष੍ਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਲ੍ਪਸ਼ੇषਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਦਾ
ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਲੋਕ ਬਚੇ, ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸਹਿੰਦੇ।
ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾ ਦੁਃਖਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਨਸਾਃ ਵਿਚਾਰਣਾ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਦੁਖ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੋਚ ਆਈ, ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਸਮਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ।
ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਕੋ ਬੋਧਃ ਸਂਬੋਧਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ ਅਰੂਪਸ਼ਮਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਹਿ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਸਮਤਾ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਆਈ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੱਖਦੇ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਯੁਗਂ ਤੁ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਂਮੋਹਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਵੈ ਸੁਪ੍ਤਮਤ੍ਤਵਤ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ 'ਚ ਯੁਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ।
ਭਾਵਿਨੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਬਲਾਤ੍ ਤਤਃ ਕृਤਮਵਰ੍ਤਤ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਤੁ ਵੈ
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਾਸ੍ਤਦਾ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚੇਹ ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਅਦृष੍ਟਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਚ
ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਸਿਧ ਹੋ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ।
ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਤੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬੀਜਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਇਹ
ਉਥੇ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਿਜੈਃ ਸਹ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਦਾਭਵਨ੍ ਤੇषਾਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਯਨ੍ਤੀਤਰੇ ऽਪਿ ਚ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਤਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੁ ਯਮ੍ ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ਸੁ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕृਤੇ
ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ繁ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਕृਤਾਨਾਂ ਚ ਧਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤੇ ਕੇਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਯਥਾ ਦਾਵਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇषੁ ਤृਣੇष੍ਵਿਹ ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਮੁਨੀਆਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੇषਾਂ ਮੂਲੇषੁ ਸਂਭਵਃ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਾਨਾਂ ਤੁ ਕਲਿਜੇष੍ਵਿਹ ਸਂਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਮੂਲਾਂ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਉਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਿਜੁਗ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯੁਗਾਦ੍ਯੁਗਸ੍ਯੇਹ ਸਂਤਾਨਂ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
ਸੁਖਮਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਰੂਪਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਰ੍ਥਃ ਕਾਮ ਏਵ ਚ ਯੁਗੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਹੀਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਾਦਾਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ
ਸੁਖ, ਆਯੁ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇषੁ ਹੀਯਨ੍ਤੇ ਯੁਗਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਯਃ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵੈ ਕੀਰ੍ਤਿਤੈषਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆੰਸ਼ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੋਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਨੇਨੈਵ ਤੁ ਸਾਧਨਮ੍ ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਆ ਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ ਗੁਣੀਕृਤਾ
ਚੌਂਹੇ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਢੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਂਹੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦਹਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਤਾਵਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਅਨਾਰ੍ਜਵਂ ਜਡੀਭਾਵੋ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਸਤਪਣ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਯੁਗਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਏषਾਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਾਂ ਚ ਗੁਣਿਤਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੌਂਹੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ, ਕੁੱਲ ਇਕਹੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਤੁ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ ਯਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਤੀਹ ਯਦਾ ਤੁ ਯਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੌਂਹੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇषੁ ਭਵਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵੈ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਥਾ ਭੇਦਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਵ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਮੁੜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪਰਿਮਿਤਾ ਨ ਨ੍ਯੂਨਾ ਨਾਧਿਕਾਸ੍ ਤਥਾ ਤਥਾ ਕਲ੍ਪਾ ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਪਚੀਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਘੱਟ ਨਾ ਵੱਧ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਪ ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਤਦੇਵ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯੁਗਾਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਚਿਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਯੁਗਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਤੁ ਸਂਤਿष੍ਠਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਾਲ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਾਨਾਂ ਵੈ ਸਮਾਸਤਃ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ।