ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਃ ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਧਿਕਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਿਆਦ ਇਕਹੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਚ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषੇਣ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਸਪ੍ਤषष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ
ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤਾਹਠ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਾਲੋ ऽਯਮ੍ ਅਧਿਕਂ ਵਿਨਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੈषਾ ਲੈਙ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵਾਧੂ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਪੰਡਿਤੋ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾ ਵਰ੍षਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚੈਕੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ।
ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ਤਤ੍ਰ ਵੈਮਾਨਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਕੋਟਯਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲੋਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਠਾਈ ਕਰੋੜ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਸਂਖ੍ਯਾ ਸਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਯਥਾਤਥਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ ਕੋਟ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਅਤੇ ਬਾਨਵੇ ਕਰੋੜ ਵੀ।
ਕਲ੍ਪੇ ऽਤੀਤੇ ਤੁ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਤਿਃ ਪੁਨਸ੍ਤਥਾष੍ਟਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸਮਾਸਤਃ
ਪੰਡਿਤੋ, ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਵਿਚ ਸਤੱਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹਰ ਥਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ।
ਕਲ੍ਪਾਵਸਾਨਿਕਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਜਨਲੋਕਂ ਜਨਾਸ੍ਤਤਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਮਹਰਲੋਕ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋਟੀਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਅष੍ਟੌ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਤੁ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯੋ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ, ਅੱਠ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸੈਂਕੜੇ, ਬਾਹਠ ਕਰੋੜ, ਅਤੇ ਸਤੱਰ ਲੱਖ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਧਸਂਖ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਵੈ ਕਲ੍ਪਮੇਵਂ ਤੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵੈ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਮੇਕਮਜਸ੍ਯ ਤੁ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੱਧ ਦੀ ਦੇਵਤਾਈ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪ ਇੱਕ ਅਜਨਮਾ ਦਾ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਣਾਮष੍ਟਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੁਗਮ੍ ਸਵਨਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵੋਦ੍ਭਵਸ੍ਯ ਤੁ
ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਯੁਗ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ; ਸਵਨ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਹਨ।
ਸਵਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਲਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਹਜ਼ਾਰ ਜਗਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਭਵੋਦ੍ਭਵਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵ੍ਯੋ ਰਮ੍ਭਃ ਕ੍ਰਤੁਃ ਪੁਨਃ ऋਤੁਰ੍ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਹਵ੍ਯਵਾਹਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਏਵ ਚ
ਜਨਮ, ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਤਪस्या; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਣਾ, ਫਿਰ ਯਜ, ਰੁੱਤ, ਅੱਗ, ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ — ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
ਉਸ਼ਿਕਃ ਕੁਸ਼ਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ऋषਭਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ षਡ੍ਜੋ ਮਜ੍ਜਾਲੀਯਸ਼੍ ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ
ਉਸ਼ਿਕ, ਕੁਸ਼ਿਕ, ਗਾਂਧਾਰਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਭ, ਸੜਜ, ਮੱਜਾਲੀਆ ਤੇ ਮੱਧਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਰਾਜੋ ਵੈ ਨਿषਾਦਸ਼੍ ਚ ਮੁਖ੍ਯੋ ਵੈ ਮੇਘਵਾਹਨਃ ਪਞ੍ਚਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਆਕੂਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਾਨ ਏਵ ਚ
ਵੈਰਾਜਾ, ਨਿਸ਼ਾਦ, ਮੁੱਖ ਮੇਘਵਾਹਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕ, ਆਕੂਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ — ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
ਮਨਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ੋ ਬृਂਹਸ਼੍ ਚ ਤਥਾ ਵੈ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਃ ਰਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਪੀਤਵਾਸਾਸ਼੍ ਚ ਅਸਿਤਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਕਃ
ਮਨ, ਸੁਦਰਸ਼, ਬ੍ਰਿੰਹ, ਸਫੈਦ-ਲੋਹਿਤ, ਰਕਤ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਤ ਤੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਹੈ।
ਗਤਾਨਿ ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਣਿ ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼੍ਯਾਨਿ ਵੈ ਪੁਨਃ ਪਰਾਨ੍ਤੇ ਵੈ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਵਿਕਾਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ
ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਪਰਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਵਸ਼ੇਨੈਵ ਤੁ ਸਂਹृਤਿਃ ਸਂਹृਤੇ ਤੁ ਵਿਕਾਰੇ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਨਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬਦਲਾਅ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਵਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ ਗੁਣਾਨਾਂ ਚੈਵ ਵੈषਮ੍ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸृष੍ਟਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਵੇਂ ਟਿਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਅਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਮ੍ਯੇ ਲਯੋ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਤਯੋਰ੍ਹੇਤੁਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਲੀਲਯਾ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਵੀਦृਗ੍ਵਿਧਾਃ ਕृਤਾਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮ ਹੋਣ ਤੇ ਲਯਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੰਝ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ।
ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਵਧਿष੍ਠਿਤਾਤ੍ ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ ਚ ਕਲ੍ਪਾਖ੍ਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਾਃ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਪ, ਅਣਗਿਣਤ ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ ਹਨ।
ਹਰਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਕ ਏਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਦਿਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਲੀਲਯਾ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨਿ ਤੁ
ਹਰਿ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਪਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇਕ ਹੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਚਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵੈ ਤ੍ਰਿਧਾ ਅਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਦਿਰ੍ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਪਰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯਾਥ ਪਰਃ ਪਰਾਰ੍ਧਦ੍ਵਯਸਂਮਿਤਃ ਦਿਵਾ ਸृष੍ਟਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਸ਼ਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਪਿਤਾਮਹ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਦੂਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦਿਨ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਰ੍ਮਹਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਤੋ ਨ ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚੈਕਾਰ੍ਣਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਭੂ, ਭਵ, ਸਵਰ ਲੋਕ ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਥੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁष੍ਵਾਪਾਮ੍ਭਸਿ ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਰਾਯਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਵੈ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚਰਾਚਰਮ੍
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਗ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲਣ ਤੇ ਸਥਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—
ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਦਾ ਮਤਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ਉਦਕੈਰਾਪ੍ਲੁਤਾਂ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਂ ਤਾਂ ਸਮਾਦਾਯ ਸਨਾਤਨਃ
ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ—
ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਵਾਰਾਹਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ਨਦੀਨਦਸਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ, ਨਦ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਏ।