ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਕਾਸ਼ੇਨਾਵृਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਹਂਕਾਰੇਣ ਸ਼ਬ੍ਦਜਃ ਮਹਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦਹੇਤੁਰ੍ਵੈ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵृਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹੱਤ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਾਣ੍ਡਾਵਰਣਾਨ੍ਯਾਹੁਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕਮਲਾਸਨਃ ਕੋਟਿਕੋਟਿਯੁਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚਾਣ੍ਡਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਤੁ

ਉਹ ਅੰਡ ਦੇ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ-ਕੋਟੀਆਂ ਅੰਡਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੋ ਹਰਯੋ ਭਵਾਃ ਸृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਤਦਾ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਮ੍ਭੋਸ੍ਤੁ ਸਂਨਿਧਿਮ੍

ਹਰ ਅੰਡ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਮੁਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਭਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਤ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ਆਨ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੇਃ ਕਰ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਸਿਰਜਣ, ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਟਿਕਾਊਪਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਰਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਤਮੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਃ ਸ ਏਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਉਹ ਰਜਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਟਿਕਾਊਪਨ ਵਿਚ ਸਤਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲੀਨਤਾ ਵਿਚ ਤਮਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।

ਆਦਿਕਰ੍ਤਾ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਂਹਰ੍ਤਾ ਪਰਿਪਾਲਕਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਦੇਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਧਿਪਤਿਃ ਸ਼ਿਵਃ

ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਨਾਸਕ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਸਦਾਸ਼ਿਵੋ ਭਵੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਯਤਃ ਏਕਦਣ੍ਡੇ ਤਥਾ ਲੋਕਾ ਇਮੇ ਕਰ੍ਤਾ ਪਿਤਾਮਹਃ

ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸਦੇ ਸਰਵ-ਰੂਪ ਹਨ; ਹਰ ਅੰਡ ਵਿਚ ਪਿਤਾਮਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਕਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵੇष ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤੋ ਮਯਾ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚਾਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਃ ਸ਼ੁਭਃ

ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸਿਰਜਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ; ਤੇ ਪਹਿਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਸਿਰਜਣ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਥ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਸ੍ਯੇਹ ਯਃ ਕਾਲਸ੍ਤਦਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯ ਸਮਾਸਤਃ

ਹੁਣ, ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 'ਦਿਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ।

ਦਿਵਾ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਲਯਂ ਵਿਭੁਃ ਔਪਚਾਰਿਕਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ

ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਰਜਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਲੀਨਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਕੇਵਲ ਉਪਚਾਰਕ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਦਿਵਾ ਵਿਕृਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ

ਦਿਨ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਸਰਵ-ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਅਹਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵੈਕਲ੍ਪੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਾਦृਗ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਮਨਵਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਤ੍ਸਰਾਣਾਂ ਕृਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਚਾਰ-ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਚ ਵੈ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਕृਤਸ੍ਯ ਤੁ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤੀ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਤਥਾ ਚੈਕਸ਼ਤੀ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਇੱਕ ਸੌ ਹੈ; ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਦੋ ਸੌ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਅਂਸ਼ਕਃ षਟ੍ਸ਼ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕृਤਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕਂ ਵਿਨਾ ਤ੍ਰਿਦ੍ਵ੍ਯੇਕਸਾਹਸ੍ਰਮਿਤੋ ਵਿਨਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕੇਨ ਤੁ

ਉਹ ਅੰਸ਼ ਛੇ ਸੌ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਨ।

ਤ੍ਰੇਤਾਦ੍ਵਾਪਰਤਿष੍ਯਾਣਾਂ ਕृਤਸ੍ਯ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ ਨਿਮੇषਪਞ੍ਚਦਸ਼ਕਾ ਕਾष੍ਠਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ

ਪਿਆਰੇ ਧਰਮੀਓ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਤਿਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਝਪਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਕ੍ਸ਼੍ਣੋਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਿਕਾ ਕਲਾ ਕਲਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਿਕੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਃ

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲਈ, ਅੱਖ ਦੇ ਉਹੋ ਕਾਠਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਨੂੰ 'ਕਲਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਹੂਰ੍ਤਪਞ੍ਚਦਸ਼ਿਕਾ ਰਜਨੀ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵਹਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਮਾਸਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ

ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਮੁਹੂਰਤ ਦਿਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਫਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਰਾਤ ਹੈ। ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਾਸਾਨਾਂ षष੍ਟ੍ਯਾ ਚਾਪ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਵੈ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ

ਤਿੰਨ ਸੌ ਮਹੀਨੇ, ਉੱਤੇ ਸੱਠ ਹੋਰ ਮਹੀਨੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਮਾਨੇਨ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨੀਹ ਤਾਨਿ ਵੈ

ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਸ਼ ਵੈ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤृਸਂਖ੍ਯੇਹ ਸਂਸ੍ਮृਤਾ ਲੌਕਿਕੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਅਬ੍ਦੋ ਯੋ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਦੱਸ ਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਅਰਥਾਤ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਲੈਙ੍ਗੇ ऽਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ

ਇਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਵਿਆ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਫਿਰ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਹਸ੍ਤਤ੍ਰੋਦਗਯਨਂ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍ ਏਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਦਿਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ

ਉਥੇ ਦਿਨ ਉੱਤਰਾਯਣ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੱਖਣਾਯਣ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਮਾਨੁषਂ ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦਿਵ੍ਯਮਾਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਤੇ

ਤੀਹ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ ਚੈਵ ਤਥਾਹਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇष ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵ षष੍ਟਿਵਰ੍षਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ ਦਿਨ ਦਿਵਿਆ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਤੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਿਵ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ

ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਮਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਵਤ੍ਸਰਃ ਨਵ ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ

ਹੋਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਨਵਤੀਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੌਵਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਸਃ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ

ਹੋਰ ਨੱਬੇ ਸਾਲ ਧਰੂਵ ਸਾਲ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।