ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇ مالک, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਉ। ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲੋ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ।” ਉਹ ਆਤਮਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਟੇ ਪੱਗ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ‘ਪਦਮਯੋਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ।” ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਜਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਲੋਭ ਮਨ ਨਾਲ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਅਪਾਰ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਦੰਦਦਾਰ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁੰਜਾ ਘਾਸ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਾਈ ਹੋਈ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?” ਉਹ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਨਾਲ ਚੀਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ?” ਉਹ ਰੂਪ ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਆਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਜਦ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਰੁੱਖਲੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਿੜਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਕੰਪਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਵ, ਜੋ ਅਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਵ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬਲਦੇ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ: “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਰਚਨਹਾਰ। ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ?” ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਐਸਾ ਨਾ ਬੋਲ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁਰੁਸ਼; ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਤੱਤ, ਜਗਤ ਦਾ ਗਰਭ, ਅਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਨਾਮ ਸਦਾ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੀਜ ਹੈ, ਤੂੰ ਬੀਜ-ਧਾਰੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਸਦੀਵੀ ਗਰਭ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਗਰਭ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਬੀਜ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਬੀਜ-ਧਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੁਖਮ, ਅਗੋਚਰ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ।” ਹਰੀ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਇਸ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਸ ਜੀਵ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ: ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਵਿਕਾਰ (ਅਪ੍ਰਕਟ) ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਕਾਰ (ਪ੍ਰਕਟ) ਵਾਲਾ ਵੀ। ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਪਹੁੰਚ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੀਜ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੀਜ, ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਗਰਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ ਬਣਿਆ। ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਛਿਲਕਾ ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਦੂਜਾ ਧਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਮੋਟੀ ਝਿੱਲੀ, ਵੱਡੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਨਵਾਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?”—ਤਦ, ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮੈਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤੱਕਣ ਵਿੱਚ ਸੁਹਣੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਲੰਮੇ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤੇ ਰਿਭੁ, ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ। ਸਨਕ, ਸਨਾਤਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨੰਦਨ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ intuitive ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਨਮ-ਮੌਤ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ, ਘੱਟ ਖੁਸ਼ੀ, ਵੱਧ ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਮੰਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਰਿਭੁ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਸਨਕ ਆਦਿ—ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਨਕ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਵਿਚਲੇ ਚਲੇ— ਤਾਂ ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਚੱਕਰ ਮੁੜਣ ਤੇ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੇਰੀ ਸੂਝ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਸੂਖਮ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਜੀਵ, ਸਭ ਦੇਵ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।