ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੈਨੂੰ—ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ—ਦੇਖੋ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ, ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।" ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੁਟਣੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਵਧੀਆ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕੋ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਮੁੜ ਹਰੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ—ਬੋਲਿਆ, "ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋ। ਹੇ ਬੱਚੇ, ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੈਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਭਵ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਲਯ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਭੇਦ ਹਾਂ।" "ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਇਸ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਪਦਮ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ; ਲਿੰਗ ਦਾ ਆਲਤਾਰ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਿੰਗ ਆਪ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਯ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਪਦਮ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਭਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਰੀ—ਜੋ ਲਛਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਲੈਕੇ, ਤਾਜਧਾਰੀ, ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਤੇ ਕਮਲ ਨੈਣ ਵਾਲੇ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅਚਿੰਤ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਫਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰਪ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਮੰਜੇ ਵਾਂਗ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਵੱਡੇ, ਉੱਚੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਡੇ ਡੰਡੇ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸੁਵਰਨ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਥੇ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਮਲ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸਵਰਗ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਧਰਤੀ—ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੋਗੇ? ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵੈਕੁੰਠ ਨੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਟਾਪੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਸਮੇਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, "ਹਾਏ, ਇਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ!" ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਟਕਣ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।