ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਸੁਣੋ, ਚਤੁਰਾਨਨ: ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਨੇਤਾ ਤੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ। ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਚਤੁਰਾਨਨ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਅਵਿਅਕਤ, ਚੌਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰਚਿਆ। ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਣੂ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬਣੇ, ਉਹ ਰਚੇ—ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤੇਰੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਡੰਡੇ (ਅੰਡ) ਖੇਡ ਵਿਚ ਬਣੇ। ਬੁੱਧੀ ਮੈਂ ਰਚੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ। ਅਕਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ, ਮੈਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ। ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ (ਪ੍ਰਲਯ) ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਰਾਗ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਘਾਰਕ ਅੱਗਾਂ ਵਰਗਾ, ਵਧਣ-ਘਟਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚ, ਨਾ ਅੰਤ। ਉਹ ਜੋ ਅਦ্বਿਤੀਯ, ਅਵਰਨਣਯ, ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਚਮਕ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਅੱਗ-ਜਨਮ ਪੀਲਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰੀਏ; ਮੈਂ ਇਸ ਅਤੁਲ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਤੂੰ, ਜਤਨ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਜਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੂਰ (ਹੰਸ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹੰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ 'ਹੰਸ', ਮਹਾ ਹੰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ 'ਹੰਸਾ, ਹੰਸਾ' ਕਹੇ, ਉਹ ਹੰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਫੈਦ, ਅੱਗ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆ; ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ। ਕਾਲੀ ਸੂਰ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸੂਰ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਾਰ (ਬੇਸ) ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਮੈਂ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ—ਉੱਪਰ ਗਿਆ। ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਅੰਤ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਥੱਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ, ਪਾਸੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, 'ਓਮ, ਓਮ' ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਫ ਤੇ ਲੰਬੀ ਧੁਨੀ। "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ 'ਅ' ਦੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਖੱਬੇ 'ਉ'; ਵਿਚਕਾਰ 'ਮ' ਤੇ ਅੰਤ 'ਓਮ' ਦੀ ਧੁਨੀ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, 'ਅ' ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ 'ਉ', ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਵਿਚਕਾਰ 'ਮ', ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੇ ਉਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਮਰ, ਅਖੰਡ, ਅਸ਼ਾਂਤ, ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਬਸ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ; ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚ, ਨਾ ਅੰਤ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾ ਤੇ ਅੱਧ ਮਾਤਰਾ, 'ਨਾਦ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਜਾਣਦੇ; ਮਾਧਵ Ṛg, Yajur, ਤੇ Sāma ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ; ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ; ਉਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ; ਉਸ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨਾਲ, ਸੱਚ, ਪਰਮ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸੱਚ, ਆਨੰਦ, ਅਮਰਤਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ; ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਅ' ਤੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਉ' ਤੋਂ, ਹਰੀ, ਪਰਮ ਕਾਰਨ; ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਮ' ਤੋਂ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ 'ਅ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; 'ਉ' ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; 'ਮ' ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੰਦਾ। 'ਮ' ਬੀਜ-ਧਾਰੀ, 'ਅ' ਬੀਜ, 'ਉ' ਹਰੀ, ਜੂਣ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਬੀਜ-ਧਾਰੀ, ਬੀਜ, ਜੂਣ, ਤੇ 'ਨਾਦ'—ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਬੀਜ-ਧਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਮਝੀ।