ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੈਂ ਉਸ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂਂ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਫਿਰ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮਤ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁੱਚੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਖੜੇ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਉਹ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕੀਤੀ। ਕਾਮ ਤੇ ਵੈਰ ਵਿਚ ਬੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਜਦਕਿ ਤੂੰ ਆਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਲੇਅ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈਂ?” ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਣ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਅਜਨਮਾ ਵਿ਷ਣੁ, ਸਰਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਆਤਮਾ, ਕਰਤਾ, ਧਾਰਕ, ਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਸੱਚ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸ, ਜਲਦੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ—ਵੇਖ!” “ਤੂੰ ਧਾਰਕ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤਪਤੀ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਤੇ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਹੇ ਚਤੁਰ-ਮੁਖ, ਸੱਚ ਸੁਣ: ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ, ਆਗੂ, ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਰਵੋਚਤੱਤਵ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਹੇ ਚਤੁਰ-ਮੁਖ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਚੋਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਤੱਤ ਬਣਾਏ। ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਅਣੂ, ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਚੇ—ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਖੇਡ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅੰਡ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਮੈਂ ਬਣਾਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵੀ ਮੈਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ।” ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਾਗਰ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿਚ, ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਕੰਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਕਾਮ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਗਠਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਝ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪ੍ਰਲਯ-ਅੱਗਾਂ ਵਰਗਾ, ਨਾ ਵਾਧੂ, ਨਾ ਘਾਟ, ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ, ਅਵਰਨਨੀਯ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਚਮਕ ਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਅੱਗ-ਜਨਮ ਪੀਲਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰੀਏ; ਮੈਂ ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਅੱਗ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਤੰਭ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਵਲ ਜਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜਗਤ-ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੱਢ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹੰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ‘ਹੰਸ’, ਮਹਾਂ-ਹੰਸ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ‘ਹੰਸ, ਹੰਸ’ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ, ਅੱਗ-ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਮਨ ਤੇ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਵਲ ਚਲਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ; ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ-ਆਤਮਾ, ਕਾਜਲ-ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵੱਢ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ, ਦਸ ਜੋਜਨ ਚੌੜੇ, ਸੌ ਜੋਜਨ ਲੰਬੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ, ਨੁਕੀਲੇ ਤੇ ਉਭਰੇ ਦੰਦ। ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਲੰਬੀ ਸੁੰੜ, ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ, ਛੋਟੀ ਲੱਤਾਂ, ਅਦਭੁਤ ਅੰਗ, ਵਿਜੈ, ਅਟੱਲ, ਤੇ ਅਤੁੱਲ। ਵੱਢ ਦਾ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਵੱਢ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਮੈਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ, ਉੱਪਰ ਵਲ ਗਿਆ। ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਅੰਤ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਾ ਦਿੱਸੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਥੱਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਛੇਤੀ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਚਿੰਤਿਤ ਸੀ। ਸਰਵ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕੋਲ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਸੋਚਦਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੇ ‘ਓਮ, ਓਮ’ ਅੱਖਰ ਦੀ ਮੋਹਰ ਸੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਲੰਬੀ ਤਾਨ ਨਾਲ। ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਮੈਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੈਂ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ‘ਅ’ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ‘ਉ’ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ; ‘ਮ’ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਅੰਤ ‘ਓਮ’ ਦੀ ਧੁਨੀ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ‘ਅ’ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ‘ਉ’, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਮ’ ਅੱਖਰ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੇ ਉੱਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਫੈਦ ਬਿਲਕੁਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਮਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਸ਼ਾਂਤ, ਅਦ੍ਵੈਤ, ਸ਼ੂਨ੍ਯ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।