ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਪ, ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਗਦਾ (club) ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ। ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਸ ਲੀਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨਚਾਹੀ ਚਲਚਲਾਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਧਕਾ, ਅਗਨੀ, ਦਕਸ਼, ਇੰਦ੍ਰ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਨ, ਮਦਨ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੇਵਤਾ), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਹਲਾਹਲਾ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਨਾਕੀਨ ਨੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਾਰਾਯੁਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ, ਪਿਤਾਮਹਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ, ਤਪस्या ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਬ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ (unmanifest) ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਿੰਗ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਰੰਗ, ਸੁਗੰਧ, ਸੁਆਦ, ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਨਿਰਗੁਣ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਲਿੰਗ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਮਹਾਨ ਤੱਤ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਆਪ-ਵਾਪ ਹੀ ਉਪਜਿਆ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਤ-ਗੁਣ, ਅਠ-ਗੁਣ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ-ਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਉਪਜੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਪਜੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਲਿੰਗ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਬੀਜ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਰਵ-ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਬੀਜ, ਯੋਨੀ, ਅਤੇ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ; ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ-ਨਾਮੀ ਵਜੂਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਵ-ਉਤਮ ਆਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਵੀ ਬਣ ਗਈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ, ਹੁਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਿਆ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਾ (ਅਜਨਮਾ) ਸ਼ੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟਾ, ਕਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਾਤਾ—ਉਹ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਨਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਜਨਮਾ ਮਾਤਾ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਤ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਭਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਤ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਤ ਤੋਂ, ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਨਿਰਣੈ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਮਹਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ (rajas-ਪ੍ਰਧਾਨ) ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਹੰਕਾਰ (tamas-ਪ੍ਰਧਾਨ) ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਤ ਤੋਂ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਕਾਸ਼ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੂਹ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਫਿਰ ਅੱਗ; ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਗੰਧ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ। ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਛੂਹ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਵਾਯੂ, ਕਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ, ਰੂਪ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪਾਣੀ, ਸਭ ਸੁਆਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੇ ਗੰਧ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਅੱਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਛੂਹ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ, ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਇਕ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਅਭਾਗ (indivisible) ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵੈਕਾਰਿਕਾ, ਜੋ ਸਤਵਿਕ ਹੈ, ਇਕਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਨ। ਮਹਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ (cosmic egg) ਦਾ ਸਿਰਜਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬਲਾ, ਪਿਤਾਮਹਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉਤਰੇ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਡ (egg) ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ, ਜੋ ਵੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।