ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਵਉੱਚ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਗੌਰੀ, ਮਾਇਆ, ਵਿਦਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਹੈਮਵਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੱਤਵ-ਵਿਚਾਰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਨਮੀ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਹਾਂ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਗਾਯਤਰੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਗਾਊਂ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਚੂੜਾ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਅਰਧ-ਮੁੰਡਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਨਮੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ 'ਚ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਹਯਾਦ੍ਰਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਿੰਗੀ ਕੌਣ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ? ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੁੱਖ ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਲਿੰਗੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਨ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਦੇਵਗਣ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਰੁੱਖ, ਮਾਸ-ਭੱਖੀ ਭੂਤ, ਗੰਧਰਵ ਆਦਿਕ, ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਯੋਗ ਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਆਤਮਾ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਹਨ, ਤੇ ਸਤ੍ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹਨ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਕਾਲ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਭੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ; ਕਾਲਾ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ; ਨਾਰਾਯਣ, ਮਹਾਬਲੀ, ਸਤ ਤੇ ਅਸੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਮੈਂ ਉਸ ਨਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਠਾਇਆ। ਉਹ ਜਾਗਿਆ, ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਨੀਦਰਹਿਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਗਵਾਨ ਹਰਿ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਕਿਹਾ: "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ, ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈਂ?" ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਨਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਕਰਤਾ, ਧਾਰਕ, ਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਦੱਸ। ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ—ਵੇਖ! ਤੂੰ ਪਾਲਕ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਤੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਨਿਰਦੁਖ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਦਿ ਤੇ ਮੂਲ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਸੱਚ ਸੁਣ, ਚਤੁਰਮੁਖ: ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ, ਨੇਤਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਉੱਚਤਮ ਤੱਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚਤੁਰਮੁਖ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਚੌਵੀ ਤੱਤ ਬਣਾਏ। ਸਦੀਵੀ ਅਣੂ, ਜੋੜ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਅੰਡ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਮੈਂ ਬਣਾਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਮੋਗੁਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ। ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਤੱਤ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਮੈਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਅਚਾਨਕ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਨ ਵਧਦਾ, ਨ ਘਟਦਾ, ਨਾ ਉਸਦਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।