ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਪਮਨਯੂ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲੇ, "ਮਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦੁੱਧ ਦੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ। ਪਰ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦੀ ਤੇ ਵਿਹਲ ਜਾਂਦੀ। ਉਪਮਨਯੂ ਵੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, "ਦੇ, ਦੇ," ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੀਸ ਲਏ, ਉਹ ਪੀਸੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ, "ਆ ਜਾ ਪੁੱਤਰ," ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਮਾਂ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੂੰਝਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰਾਜ, ਸੁਰਗ, ਮੋਖਸ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਉਪਮਨਯੂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ, ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ," ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤੇ ਹਰੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਤੇ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਉਪਮਨਯੂ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਨਾਕੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਏ ਪਾਸੇ ਸ਼ਚੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਸੀ। ਸੋਮ, ਜੋ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਚਿੱਟੇ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰਮਪਿਤਾ ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਆਏ। ਜਦ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਦ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਕਰ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਹਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਬੋਲ, ਕੀ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ।" ਸ਼ਕਰ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਕੇ ਬੋਲੇ, "ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ? ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਕਰ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" ਜਦ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਕੰਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਇਹ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖਿਆ। ਹੋਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਭਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੰਝ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਕੋਈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਖਿੱਚ ਲਵੇ, ਉਹ ਇਕਵੀ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਪਮਨਯੂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।