ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਨਾਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ? ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਕੰਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਹਾਣੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਦਾਰੁਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ, ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਦਾਰੁਕਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ, ਯਮ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 'ਸਤ੍ਰੀ-ਘਾਤਕ' ਕਹਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦਾਰੁਕਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਤ੍ਰੀ-ਘਾਤਕ ਹੈ, ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਹਸਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਰਿਜਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਦਾਰੁਕਾ, ਸਤ੍ਰੀ-ਘਾਤਕ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਦਾਤਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ। ਗਿਰਿਜਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੌਥਾ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਕਾਲੀ ਦਾ ਸ੍ਰਿਜਨ ਕੀਤਾ—ਕਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਠ ਕਾਲਾ ਤੇ ਵਾਲ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਾਲੀ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ, ਅਸੁਰ ਹਾਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਭਵਾਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਲਦੀ ਜਗਮਗਾਹਟ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਦੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ—all ਡਰ ਕਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਕਾਲੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਅੱਖ ਉਭਰੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਮਕਿਆ, ਕੰਠ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨੀ ਕਾਲੀ, ਦਾਰੁਕਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਵ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਪੀ ਸਕੇ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਕਾਲੀ ਨੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਸੂੰਘਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ। ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਭਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪੀ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਪਾਲ ਦੇ ਅੱਠ ਰੂਪ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨਾਚ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਨਾਚਿਆ, ਅਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪਿੰਦਰ ਨੇ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਤਾਂਡਵ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਦੇ ਤਾਂਡਵ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਸੂਤ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਗਾਣਪਤਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?" ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਪਮਨਯੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਧ ਦੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਗਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਗਰੀਬੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਪਮਨਯੂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ 'ਦੇ, ਦੇ' ਆਖ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ, ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਬੀਜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਪੀਸੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਏ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆ ਜਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ," ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ, ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ," ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਸੂੰਘ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਿਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਆਰਗ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।