ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਵਰਾਹ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਤਰ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੂਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਨਿਰਦੇਹੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਿਆਗੀ, ਅਡੋਲਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਚਿਹਨ ਲੈ ਕੇ ਭੀ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਨਿਰਪੱਖ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮੱਧ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਬਰਛਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਕਮਰਬੰਦ, ਤਲਵਾਰਧਾਰੀ, ਮਾਇਆਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਥੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ, ਤੇਜ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਮਹਾਨ ਰਤਨ, ਅਣਗਿਣਤ, ਅਮੂਲਕ, ਬਲਵਾਨ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਣ ਯੋਗ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੁਲ, ਅਪ੍ਰਤੀਹਤ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਾਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਸੱਜਨਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼, ਕਾਲ ਦੇ ਭੰਨਣਹਾਰ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਕੰਘਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਨਿਰਮਲ, ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਉਹ ਲੁਕਵੇਂ, ਛੁਪੇ ਹੋਏ, ਨਿਪੁੰਨ, ਚੌੜੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ। ਉਹ ਅਦੂਸ਼ਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਰੂਪ, ਅਡੋਲ, ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਪ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਬੇਚੈਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਅਡੋਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤਮਨ, ਛੋਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਛੋਟੇਪਣ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਚੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਦਰਸ਼ਨ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵਤ੍ਰ ਸਾਰ, ਸਾਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਧੁੰਝਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ, ਪਰਖ ਲਈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਲੁਕਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਰੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਕੱਢੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹਰਾ ਨੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਟਾ ਤੇ ਮੌਰਧਜਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ। ਉਸ ਨੇ ਬਰਛਾ, ਗਦਾ, ਮੁਸਲ, ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ੂਲ, ਪਾਸਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ, ਬਾਘ ਦੀ ਚੰਬੜੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ। ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਕੰਬ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ-ਥੱਲੇ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤਕ ਸੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੋਲਿਆ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਿਖਿਆਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਰੂਪ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਾਂਤ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੋਧਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਧਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ, ਭਾਵੇਂ ਭਵਿੱਖ, ਭੂਤ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਆਫ਼ਤ ਆਵੇ, ਤਦ, ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਕ੍ਰ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਸੀ, ਕਮਲ ਵਰਗੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ 'ਕਮਲ-ਨੈਣ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅੱਖ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਵਧੀਆ ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਇਹੀ ਦੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਣਗੇ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਗੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਦੱਖ ਦੇ ਪੂਤਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸਤੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਦੱਖ ਨੂੰ, ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਵੇਗੀ, ਤਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੇਗੀ।