ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਲੜ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨੈਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਰਜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਡੂੰਡੁਭੀ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਵਜਾਏ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ austerity ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, austerity ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਪਰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ?” ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੰਡਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਗਰੁੜ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਰਗੜਿਆ। ਮਹਾਨ ਮੰਦਰਾਚਲ, ਸੁੰਦਰ ਨੀਲ ਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਮੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਏ। ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮੇਰੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਜਰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਐਰਾਵਤ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਥ ਸਮੇਤ ਸੌ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਰੱਸਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ।” “ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਜਲੰਧਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਉਮਾ ਪਤੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?” ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਅਗਨੀ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤ ਕੇ ਇੱਕ ਰਥ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਤੁਟ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰ ਅਕਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਜਾਂ ਦੈਤ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਦਨ, ਦਕ੍ਸ਼, ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸੂਰਮਿਆਂ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੜ, ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਲੰਧਰ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾਂ ਤਾਂ ਹਿਲਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਰਥ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਚੱਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਵੀ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਲਹੂ ਦਾ ਕੁੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਸਿੰਘ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਜੈਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ, “ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ!” ਜੋ ਕੋਈ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਵਿਧਵੰਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਲਾਇਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ। ਹਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵੀਂਦ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ, ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਪੀੜਤ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੀਂਦ ਹੋਏ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਿਆ, “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਚਰਾਚਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਾਲਕ, ਸੰਹਾਰਕ, ਭੋਗਤਾ ਤੇ ਦਾਤਾ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸੰਘਾਰਕ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ।” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਸੋਮ, ਨੈਰ੍ਰਿਤ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੁ, ਅਗਨਿ, ਈਸ਼ਾਨ, ਵਰਸ਼ਾ, ਸੂਰਜ, ਭੀਮ, ਕੰਪਾ, ਜ੍ਰਿੰਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਵਰਦਾਨ ਪਾ ਕੇ ਅਜੈ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਚਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦਧੀਚੀ ਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਵਲੋਂ ਉਹ ਮੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਸ਼ਾਰੰਗ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਵਿਧਵੰਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।