ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਵੀਰਭਦਰ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੇ ਵੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਾਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੇ ਮਧੁਰ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਧਵ! ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਤੂੰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਚਾਇਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਿਆ ਸੀ; ਤੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ, ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਹਰਿ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਵਾਮਨ ਬਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਰੀਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ; ਜਦ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪੀੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੈਥੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੇਦ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸੀ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਤੇਰਾ ਨਰਸਿੰਘਾ ਰੂਪ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੁਣ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ। ਵੀਰਭਦਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਰਸਿੰਘਾ—ਹਰੀ—ਨੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਥੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਹੁਣ ਭਲਾਈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ। ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ; ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਚਮਕ, ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਜੋਤ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਹਨ, ਹੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚਾਰ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ; ਨandi-ਧਵਜ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਤਮਸ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਜ਼ਾਦ, ਕਰਤਾ, ਸੰਘਾਰਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਜੋਤ ਹੈ—ਕੌਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆ ਕੇ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ—ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਕਾਲ ਹਾਂ, ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਹੇ ਵੀਰਭਦਰ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।" ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਣਗਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਹੌਲੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਕੀ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੰਘਾਰਕ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਤੇਰੀ ਝੂਠੀ ਦਲੀਲ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਕਿਹੜੇ ਅਵਤਾਰ ਬਚੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਹਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤੇ? ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਖਤਮ ਹੋਣੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਵੇਖ, ਤੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਜੋ ਸੰਘਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਮੁੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾਮਹਾ ਜੰਮਿਆ। ਰਚਨਾ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ—ਜੋ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਰਚਨਾ ਲਈ, ਉਹ (ਜੀਵ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਭੈਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਸੰਘਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੋਵਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋਈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਥੱਕਿਆ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਗੱਜਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮਦਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਵਾਂ ਜੰਮਿਆ ਸ਼ੇਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਨਾਂ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ, ਨਾਂ ਸੰਘਾਰਕ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਆਜ਼ਾਦ। ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਵਲੋਂ ਘੁੰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਅਜੇ ਵੀ, ਕਛੂਏ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਦੰਦ ਉੱਠਣ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ, ਤੇਰੇ ਸੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਲਾਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਤੂੰ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸੰਘਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜ్ఞ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਯਜ्ञ-ਰੂਪ! ਅਜੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਸ਼, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਤੂੰ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਦਧੀਚੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਜਲੀ ਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਚਕਰ—ਹੇ ਚਕਰਧਾਰੀ—ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ; ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੱਤਵਿਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰੇ ਥੰਮ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੋਟੀ ਤਕ, ਵਧਦੀ ਗਈ? ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ...