ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਲਈ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਮੱਛੀ ਅਵਤਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਹਰੇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਲ ਵਾਂਗ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਲਈ ਹਰੀ ਨੇ ਕੁੱਛ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਜਨਮ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਖੁਦ ਯਾਦਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਰੀ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਦੁਸਟਤਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਬਚਪਨ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਆਈ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਖੋਪੜੀ ਤੋਂ ਨਰ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹਰੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਨਯ ਪృਥੁ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਧਵ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਲਾਭ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ, ਏਰਕਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਗਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਏਰਕਾ ਘਾਹ ਦੇ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਲ ਸੀ। ਏਰਕਾ ਘਾਹ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨਚਾਹੀ ਗਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਧਕ, ਅਗਨਿ, ਦੱਖ, ਇੰਦਰ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਨ, ਮਦਨ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਾਹਲ ਦੈਤ ਦੇ ਪੀੜਤ ਹੋਣ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਵਧ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਵਾਰਾਯੁਧ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹਰੀ, ਪਿਤਾਮਹਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਧਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸ਼ੈਵ ਹੈ। ਜਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ, ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਨਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਧੁਨੀ, ਰੰਗ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੱਛਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਮਹੱਤੱਤਤੱਤਤਵ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂક્ષਮ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿੰਗ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਸੱਤ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੂਪ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਬੀਜ, ਯੋਨੀ, ਅਤੇ ਅਬੀਜ—ਅਬੀਜ ਨੂੰ ਹੀ ਬੀਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਯੋਨੀ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਿਚ, ਸਵੈ-ਨਾਮੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵ੍ਯਕਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਇੰਝ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਾ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ, ਕਾਲੀ, ਇਕੋ ਮਾਂ, ਬਹੁਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਨਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਜਨਮਾ, ਉਸ ਅਜਨਮੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ, ਅਜਨਮੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹੱਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਮੋਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੂਹ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।