ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ, ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਹੋਏ? ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ? ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁੰਡ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਬਣੀ? ਇਹ ਸਭ ਵਾਰਤਾ, ਹੇ ਸੂਤ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਭਰਾ ਤੇ ਅੰਧਕ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਕੈਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਧਰਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਪੀੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਣੁ—ਹਰਿ—ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੈਦ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਚਮਕ ਉਠੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਾਂਗ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪਿਤਾਮਹਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਠਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਭ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਹੋ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਆਦਿ-ਦੇਵ ਹੋ, ਅਨੰਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਸੂਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਅਸੁਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੇਵਕ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਚੇ ਦੰਦ ਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ; ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਚਾਰਯ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਕਮਲ ਉਗਿਆ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਸੌ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸਹਜਤਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ, ਅਖੁੱਟ ਧਨ ਦੀ ਗਾਂ, ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਟੀ, ਸਾਡਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਮਾਟੀ, ਜੋ ਸੂਰ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਾਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਸੁਖ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਅਤੇ ਭਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਰ ਰੂਪ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਦ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਫਿਰ ਕੰਬੀ, ਜਦੋਂ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਸੂਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਦੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਜਟਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵੱਡੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਉਂ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਆਪ ਨਾ ਚਾਹਣ। ਜੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਹ ਦੰਦ ਨਾ ਧਾਰਦੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਹੁਣ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਕਿਵੇਂ ਸੰਘਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੂਰਾ, ਤਪਸੀ, ਤੇ ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਵਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ 'ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੁਣਿਆ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ: “ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ! ਵਿਸ਼ਣੁ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਕੌਣ, ਇੰਦਰ ਕੌਣ ਜਾਂ ਵਰਨ ਕੌਣ?” “ਵਾਯੂ, ਸੋਮ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪਾਵਕ—ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ? ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਛ (ਤੁੱਛ) ਸਮਝ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾ ਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਸੰਘਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾਈ।