ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਮੁਖ ਦਾ ਸੁਗੰਧ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ—ਵਾਰਾਣਸੀ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਤ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ। ਇਹ ਥਾਂ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੈ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰੌਣਕਮਈ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ: ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੰਨੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿੰਨੀ ਇੱਥੇ; ਇੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮਰਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿਵਯ ਨਗਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਮਹਾਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਲਕਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ‘ਅਵਿਮੁਕਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਨਾਈਮਿਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ— ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਇੱਥੇ, ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਚ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਭੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਕੋਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਕਾਸ਼ੀ-ਨਗਰੀ ਦੇ ਸੌਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ, ਭੂਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਮੁਕਤੀ ਲਈ; ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਦੀ ਗੁਫਾ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਲੱਛਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਯੋਗ-ਸੱਤਾ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਸੰਵਰਤ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਇੱਥੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਤੁੱਲ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ। ਯੋਗੀ ਵਿਆਸ, ਪਰਾਸ਼ਰਪੁੱਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦ ਲਏਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦਿਵਯ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਰੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਅਲੋਭੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲੇ, ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਤੇ ਨਿਰੁਤਸੁਕ ਹਨ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਅਸਕਤੀ ਰਹਿਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਥਾਂ ‘ਗੋਪ੍ਰੇਖਸ਼ਕ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਤੂੰ ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਦਿਵਯ ਆਵਾਸ ਵੇਖ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗੋਪ੍ਰੇਖਸ਼ਕ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕਪਿਲਾ ਸਰੋਵਰ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੂਰਤੀ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ‘‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ’’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ‘‘ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਿਆਂਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ?’’ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ‘‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵਜੋਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।