ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਹਾੜ, ਮਹਾਲਯ, ਤੁੰਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਯਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ—even ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ—ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਹੈਮਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਅਤੁੱਲ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਇਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਾਗ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਟਕਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਣ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਅਤੇ ਕੰਟਾਲੂ ਕੇਤਕਾ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤਮਾਲ ਦੇ ਝਾੜੀਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਵਕੁਲ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਪੰਛੀ ਮਿੱਠਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹਵਾ ‘ਚ ਸਾਰਸਾਂ, ਰੁੱਦਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਦਾਤਯੂਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਕੂਕਾਂ, ਕਿਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਿਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਮਾਦਾ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਦਾਰ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ। ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨੱਚਦੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਨੱਚਦੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ। ਕਿਤੇ ਗੰਧਕਾ ਤੇ ਕਦੰਬਾ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਕੋਪਲੇ ਚੁਗਦੇ, ਕਿਤੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ। ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਨਵੀਂਆਂ ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਡਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਚਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਚਲਫਿਰ। ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਜਿੱਥੇ ਫਾਖਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਕਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਆਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਦਲ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੰਡਦੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਨੀ ਵਿੱਚ ਤਿਲਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸੋਹਣੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਛਾਂ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਨਰਮ ਘਾਹ ਚੁਗਦੇ। ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਤੇ ਚੌੜਾ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ, ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਝੂਮਦੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਚੰਦ-ਵਾਂਗੂ ਪੰਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੰਗਦੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੱਚਦੇ-ਕੁੱਝਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ। ਕਿਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਹੇਠ ਲੁਕਿਆ, ਕਿਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਕਿਨਨਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ। ਕਿਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ Bikhray ਹੋਏ, ਲੰਮੇ ਕਠਲ ਤੇ ਮਹੂਆ ਦੇ ਦਰੱਖਤ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ‘ਚ ਸੋਹਣੇ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਰੇ ਚੰਬੜੇ, ਅੰਬ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਡਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੇ, ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਝਾੜੀਆਂ ‘ਚ ਡਿੱਗਦੇ, ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ‘ਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ। ਤਿਲਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ, ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ, ਲਾਲ, ਕੇਸਰੀ ਤੇ ਰਤਵਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕਰਨਿਕਾਰਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਵਿਸਾਲ ਟਾਹਣੀਆਂ। ਕਿਤੇ ਧਰਤੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ, ਕਿਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ, ਕਿਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ। ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਲਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਰੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ‘ਚ ਖੇਡਦੇ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਬਾਗ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਵਣ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ, ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਸਜਾਇਆ, ਜੋ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ, ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੰਦੀਮੁਖਾ ਸਮੇਤ, ਝੁਕ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਾਗ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਲਦ-ਧਵਜਧਾਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।” ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ, ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਲੌਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ। ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਨੀਲੋਫਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਰ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਸਭ ਗੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਤਾਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।