ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੱਜਣੋ, ਇਹ ਕਥਾ ਅਦਭੁਤ ਓਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਓਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ—'ਅ', 'ਉ', ਅਤੇ 'ਮ'—ਬਾਰੇ ਸਮਝੋ। 'ਅ' ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 'ਉ' ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਓਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅ' ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਹੈ, 'ਉ' ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮ' ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਜੋ ਅਮਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਓਮ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰੇ, ਸਦਾ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ। ਓਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਾਪ ਹਨ—ਪਹਿਲਾ ਛੋਟਾ, ਦੂਜਾ ਲੰਮਾ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮਾਪ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਿੰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਝੱਲ ਸਕੇ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਧ ਮਾਪ ਲਈ ਹੀ, ਉਹ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ: ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤਾ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਓਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰ ਤਪ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਗ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜੋ ਓਮ ਦੇ ਮਾਪ ਦਾ ਠੀਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਪਲੁਤ’ ਮਾਪ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤ੍ਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਤਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਜੂਠਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਤਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਦ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਚਲੇ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛੱਡੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਪರ್ವਤ ਤੇ ਵੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਸਦਾ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵੋਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਨਾਂ ਮੈਂ, ਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਹੇਮਾਵਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਆ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਪರ್ವਤ, ਮਹਾਲਯ, ਤੁੰਗੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਕੇਦਾਰ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦਾ ਠੀਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਲੈ ਲਵੇ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਹੇਮਾਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਅਤੁੱਲ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਭਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਾਗ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਿੜਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਕ, ਚਹੁੰ ਓਰ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਅਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੇਤਕਾ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤਮਾਲ ਦੇ ਝਾੜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਵਕੁਲਾ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਖਿੜਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਲੱਪੇ ਪੰਛੀ ਮਿੱਠਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਚਹੁੰ ਓਰ ਬਗਲਿਆਂ, ਰਕਤਹੰਸਾਂ ਤੇ ਮਸਤ ਦਾਤਿਊਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਧੁਨੀ, ਜਲਪੰਖੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲ, ਜਾਂ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੰਜ, ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਖਿੜਦੇ ਆਮ ਦੇ ਬਾਗ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਓਟੇ ਹੋਏ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਐਸਾ ਸੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।