ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਾਰ੍ਹ-ਭਾਗੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੌ ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ ਵਾਰੀ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਉਪਰ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਤਦ, ਉਸ ਨੂੰ "ਓਮ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਯੋਗੀ "ਓਮ" ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ "ਓਮ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਤਾਵਾਂਗਾ। "ਓਮ" ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਮਾਪ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਾਪ ਤਾਮਸੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਮਾਪ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧਾਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂਧਾਰਾ ਸੁਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਕਾਂਟੀ ਦੇ ਚਾਲ ਵਰਗੇ ਹੌਲੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ "ਓਮ" ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗੀ "ਓਮ" ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ bow (ਧਨੁਸ਼) ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲਕੜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਚੀਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਓਮ" ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲਕੜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। "ਓਮ" ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਰਿਕ, ਸਾਮਨ, ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਮਾਪ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਲੋਕ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਓਮ" ਦੇ 'ਅ' ਅਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜਾਣੋ, 'ਉ' ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ 'ਮ' ਨੂੰ 'ਅ' ਤੇ 'ਉ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਓਮ" ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। 'ਅ' ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਹੈ, 'ਉ' ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮ' ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਹੈ। "ਓਮ" ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਪ ਰਹਿਤ ਭਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਮਾਪ ਰਹਿਤ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਰਹਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ "ਓਮ" ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਸਦਾ ਅਮਰ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾ ਮਾਪ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਪਾਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੰਨਾ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅੱਧ ਮਾਪ ਲਈ ਹੀ—ਸੁਣੋ, ਉਹ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ, ਸੌ ਸਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਜਿੰਨਾ ਫਲ "ਓਮ" ਦੇ ਮਾਪ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰ ਤਪ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਗ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ "ਓਮ" ਦੇ ਮਾਪ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, "ਪਲੁਤ" ਮਾਪ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅਠ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਆਤਮਾ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਅਤੇ ਯੋਗ-ਜਨਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕਾ ਫਲ ਪੇੜ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ-ਭਾਗੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਧਿਆਨ-ਯੋਗੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਮੌਤ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀਪर्वਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸਦਾ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਸੂਤ, ਜੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਤਾਓ। ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਨੇ ਕਹੀ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਈ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹੇਮਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਗਣ-ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਰ ਆਏ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।