ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਯੋਗੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁਪਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਜੀਵਨ-ਬਲ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ ਉਸ ਨੇ ਅਪਾਨ ਲਈ, ਤੀਜੀ ਵਿਆਨ ਲਈ, ਚੌਥੀ ਉਦਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਮਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ “ਸਵਾਹਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗੰਢ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਇਹ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਸਵੈ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਰੂਪ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਤੱਤ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੰਗਲਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਵેશ ਕਰੋ—ਸਵਾਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਆਤਮਾ!” ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਦੇਹ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਾਰਨ-ਸੱਤਾ ਹੋ।” ਯੋਗੀ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ।” ਉਹ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਕੋਮਲ ਹੋਵੋ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ।” ਇੰਝ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਿੱਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟਣਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੁਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ—ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ-ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ—ਇਹ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਿਸ਼ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਕੋਲ ਰਹੇ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਅਨੁਮਤੀ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰੇ। ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰੇ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਪੀਏ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੈਰ-ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ “ਅਘੋਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ 105 ਵਾਰੀ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੰਝ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਘੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੰਝ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ, ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਜਾਂ ਹੋਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲਵੇ; ਇੰਝ ਯੋਗੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਜਾਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਚਾ ਦੱਸਣ ਜਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗੇ। ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਢੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਢੰਗ ਅਪਣਾਏ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਘਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਭਿਖਿਆ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪਰ, ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਝ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਜੀਵਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਿਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੌ ਦਾ ਮਾੜਾ, ਛਾਛ, ਦੁੱਧ, ਜੌ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਮੋਟਾ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਆਦਿ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਿਖਿਆ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ, ਘਾਹ ਦੇ ਤੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ, ਨਰਕ ਆਦਿ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮੋਖਸ਼-ਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਯੁ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ, ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਕ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭਸਮ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ, ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਵਰਤ ਅਪਣਾਏ। ਸਭ ਯੋਗੀ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਕਰੇ। ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤਿਆਗ—ਇਹ ਪੰਜ ਵਰਤ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਅਹਿੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸਯਾਮਤਾ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪਾਠ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗੁਣ ਬੀਜ ਅਤੇ ਜਣਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਭ ਯਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਰਹਿਤ ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਸੰਯਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਚਾਈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤਤਾ, ਮੌਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਉਹ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।