ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾ।” ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਜੀਵ ਅਕਸਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਨاپਸੰਦ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ, ਸੋਚਦਾ ਜਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅਨਾਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਫਿਰ ਪੰਛੀ, ਫਿਰ ਸਰਪ, ਅਤੇ ਸਰਪ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ, ਕਾਂਡੇ ਵਾਲਾ ਪਾਟੀਲੇ ਵਾਂਗ, ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪੌਦੇ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਨੁੱਖ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਤਮਸਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤਵਿਕ ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਆਖਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੱਕਰ ਵੀ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਤਵ ਹੈ; ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤਮਸ। ਚੌਦਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਸਹਾਰਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, supreme Brahman ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਜੀਵਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।” ਪਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਚੌਦਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਡਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਵਾ; ਤਦ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਭਗਤੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਉੱਚਾ ਪਾਣੀ, ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਲ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਮਿਲਾਪ, ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਲ, ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ ਵਾਲੀ ਅੱਗ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ—ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲਈ, ਅੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਆਹੂਤੀਆਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਆਹੂਤੀ ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਆਹੂਤੀ ਅਪਾਨਾ ਲਈ, ਤੀਜੀ ਵਿਆਨਾ ਲਈ, ਚੌਥੀ ਉਦਾਨਾ ਲਈ, ਪੰਜਵੀਂ ਸਮਾਨਾ ਲਈ। ਹਰ ਆਹੂਤੀ ਨੂੰ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦੇ, ਬਾਕੀ ਪਦਾਰਥ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗੰਠ, ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਰੁਦ੍ਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਭ-ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਉ—ਸ੍ਵਾਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪੰਜ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।” “ਤੂੰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਨ।” “ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਲਦ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਮਿੱਠਾ ਹੋ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਆਹੂਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ।” ਇਹ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਿਖਾਈ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ। ਸਦਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉ, ਸਦਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਰਹੋ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੁਜਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ— —ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ-ਆਤਮਾ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਿਖਾਈ ਸੀ—ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦੇ। ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ—ਇਹ ਦੋ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼। ਉਥੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਵਿਸ਼। ਗੁਰੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਗ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਹੋ; ਵਿਧੀ ਤੇ ਧਿਆਨ, ਸਦਾ ਸਵ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ। ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਪਰੀਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉ।” “ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਤੁਰੋ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਬੋਲ ਬੋਲੋ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਦਾ ਪਾਪ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਣਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।