ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀਰਯ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੀਹ-ਤੀਨ ਹਿੱਸੇ ਰਕਤ ਦੇ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਿੱਸੇ ਵੀਰਯ ਦੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ-ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਣੇ-ਜਣੀ ਦੀ ਉੱਤਰਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਣੇੂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਣੇੂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਪੰਜ ਹਵਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਚੇ ਹੋਏ ਆਹਾਰ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣ 'ਤੇ, ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣ 'ਤੇ, ਜਣੇੂ ਜਨਮ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਮਾਰ-ਪਿੱਟ, ਅਤੇ ਪੀਵ ਅਤੇ ਰਕਤ ਖਾਣਾ ਵਰਗੇ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਜੋ ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਫਿਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ; ਉਹ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਚੀਖਦੇ ਹਨ, ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਤਕਲੀਫਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ, ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਬੋਲ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਦਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੰਧਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਪਟਾਈਲ (ਰਿੰਗਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਪਟਾਈਲ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪੌਦੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ, ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਆਉਣ ਤਕ, ਜੀਵ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ, ਕੁੰਘੇ (ਕੁੰਭਾਰ) ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ, ਅੰਤਹੀਨ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਤਕ, ਵਾਰ-ਵਾਰ। ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀਕ ਚੱਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸਾਤਵਿਕ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਚੱਕਰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਵ ਹੈ, ਪੌਦੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਸ। ਚੌਦਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਚੋਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੀੜਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਸਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਚੌਦਾਂ-ਵਾਂ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬਦਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕੋ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਪਾਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੋਤ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪੁਲ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਲ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਚੌਂ-ਚੌਂ-ਮੁਖੀ ਅੱਗ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਠ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਹੋਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਹੋਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਹੋਮ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਸਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਅਪਾਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਤੀਜੀ ਵੀ ਵਿਆਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਚੌਥੀ ਉਦਾਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਮਾਨਾ ਵਾਸਤੇ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ ਮਨਚਾਹਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹੋ। ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂਆਂ ਦੀ ਗੰਢ ਹੀ ਜੀਵ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਆਪ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਦਾ ਆਪ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਨ-ਰਸ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਆਉ—ਸਵਾਹਾ—ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਆਪ ਵਾਸਤੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਹੋਮਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।" ਤੂੰ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ (ਸਰੀਰ) ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਕਾਰਨ। "ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਬਲਦ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮੀਠਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਅੰਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਹੋਮ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਬੰਧੀ।" ਇਹ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਸਿਖਾਈ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।