ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਰੂਪ ਰਚੇ ਜਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰਸ, ਗੰਧ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਕਦੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਗੰਧ, ਰਸ, ਰੂਪ, ਸਪਰਸ਼, ਧੁਨੀ, ਰੰਗ, ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਸਰਵੋਚਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਆਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਰਸਤਾ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੁਖਮ ਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਗ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਗ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੀਵ ਦੁਬਾਰਾ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਆਦਿ ਦਾ ਉੱਦਮ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੋਖਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ— ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੇਖ ਲਿਆ— ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ— ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜਨਮਾਉਂਦਾ; ਉਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਰਾਜਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਚੇਤਨ, ਸਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾ ਹੱਥ ਹਨ, ਨਾ ਪੈਰ, ਨਾ ਪੇਟ, ਨਾ ਪਾਸੇ, ਨਾ ਜੀਭ—ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਨਿਰਜੀਵ, ਪਰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਸੁਖਮ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਚਿਹਰੇ, ਸਿਰ, ਮੂੰਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਪੁਰੁਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਸੁਖਮ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੀਜ ਤੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ, 'ਕਲਲ' (ਭ੍ਰੂਣ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਲ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲੋਥੜਾ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂਗਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਾਯੂ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਹਦੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ"; ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਤੇ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਵੀਰਜ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗ ਵੀਰਜ ਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਧ ਅੱਧ ਭਾਗ ਮਿਲ ਕੇ ਭ੍ਰੂਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭ੍ਰੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਪੰਜ ਵਾਯੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ, ਪਚੀ ਹੋਈ ਖੁਰਾਕ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾਈ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਘੜੇ ਹੋਏ, ਜੀਵ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਮੂਖ ਵੱਲ ਥੱਲੇ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕੱਟਾਈ, ਮਾਰ ਪੀਟ ਅਤੇ ਪੀਵ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।