ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜਨੋ! ਇਹ ਜੋ ਅਡੋਲਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਵੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਦਲਾਅ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨ ਤਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜੋ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਦੇਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਉਸ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸਤਾਈਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਵਲ ਤੱਕਿਆ। ਭਵਾਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਕਾਲ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਨਾਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਕਰਮ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਇਹ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਜਣਨੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ। ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਨਮੀ ਤੋਂ—ਸਭ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਿਵ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਸੱਚ ਦਾ ਲੋਕ, ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ—ਇਹ ਸਭ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ-ਪਤਲਾ ਆਵਰਨ, ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ— ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਭਵ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਸਿੱਧ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੇ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ! ਕੇਹੜੇ ਜੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਲੋਕ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਜੋਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਛੱਬੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਰਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ ਜੋ ਚੌਂਸਠ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ, ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੁੱਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਜੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਕਰਮ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ, ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਇੱਥੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਮਝੋ। ਅਣਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰਾਕਾਮਯਤਾ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਸ਼ਿਤਾ—ਹਰ ਥਾਂ ਆਧਿਕਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ; ਆਧਿਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਊਣੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਥੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ, ਚਿੱਤ, ਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁਖਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੱਠ ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਵੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਨਿਯਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਜਾਂ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੂਜਾ ਪੱਧਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਜੀਵ ਇਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਤਾ ਤੀਜਾ ਜੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਜਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਥਾਂ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।