ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਪਰਚਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੋਵੇਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਅਚੂਕ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਗੁਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਗੁਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦੁਖ-ਸੁਖ, ਠੰਡ-ਗਰਮੀ, ਇੱਜ਼ਤ-ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਦੁਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ-ਸਾਫ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਮਰ, ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਤੇ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਫਲ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਫਿਰ, ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜੋ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰ-ਲੋਕ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਭਾਰਤ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਲਗਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ ਬਤਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੀ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਇਸੀ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦੀ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸਦਾ ਭਸਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਮਾਰ ਆਦਿਕ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਆਏ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੀਲਕੰਠ ਧਨੁਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਪਏ, ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਵਲ ਤੇ ਦੋਵਾਂਹ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਇੱਥੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭੋਗਤਾ—ਇਹੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੋਖਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਦੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਗਿਆਨ, ਇਹੀ ਵੇਦ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਅਡੋਲਤਾ, ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਗਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ; ਸੋਚਣ ਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵੀ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਨਾ ਅਪ੍ਰਗਟ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ, ਜੋ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਸਦਾਅਜੀ ਆਗਿਆ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੱਤਾ। ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਉਸ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸਤਾਈ (27) ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਵਲ ਤੱਕਿਆ। ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਾਇਆ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸੀ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ, ਦੁਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੁਕਤੀ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੁਕਤੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ। ਚਾਹੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਜਾਂ ਤਰਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸ਼ਿਵ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ, ਤਪ ਲੋਕ, ਸਤ ਲੋਕ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕੋਟੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ—ਇਹ ਸਭ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ ਪਰਦੇ, ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਖੰਡ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਸਭ ਝੋਕੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਭਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਸਿੱਧ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕਿਹੜੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਥੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।