ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮਪ੍ਰੇਮੀਓ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਨਾਗਾਂ, ਚੌਦਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ—even ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਵੀ—ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਡੀਆਂ, ਸਾਹ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਤ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਅਜਰ, ਅਨੰਤ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਭੋਜਨ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਰੱਖਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੰਧਨ, ਮਾਲਕ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹਾਂ, ਪੰਜ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਆਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਆਤਮਾ ਭੋਜਨ-ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੋਜਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਹ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਏਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਵੈਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਨਾ ਮਰਣ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ, ਨਾ ਅਜਨਮਤਾ। ਉਹ ਨਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰੀ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ; ਨਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੇਤਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਜੋਗ ਨਹੀਂ; ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਇਕਾਂਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਅਮਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਪਰਮ, ਅਦਵੈਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਅਗਿਆਨ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਾਫ਼ ਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਗ, ਦਵੈਸ਼, ਝੂਠ, ਕ੍ਰੋਧ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਆਦਿ ਮੈਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਲਏ ਜਾਵਣ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਤਾ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਰਹਿ ਵੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ-ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ, ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧ, ਸੁਖ, ਲਾਲਚ, ਮੋਹ, ਪਖੰਡ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅਗਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਨਾਲ; ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਨਮਜਾਤ ਤੇ ਆਕਸਮਿਕ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਨਿਰਵਿਸ਼ੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ੈ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਚਾਰ, ਛੇ, ਦਸ, ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਧੂਏਂ ਰਹਿਤ ਕੋਲੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੀਲਾ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟਾ, ਲੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਚਿੱਟੇ, ਨਾ ਸੁਗੰਧੀ, ਨਾ ਪੀਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ; ਉਹ ਅਹਿੰਸਕ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮਪ੍ਰੇਮੀਓ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਰਸਤਾ ਹੈ।