ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਜਲਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰੇ। ਮਨਤਰ ਜਾਪ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਇੱਕੋ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਗੌਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੋ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਹ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਡੇ, ਤੀਰਥ ਸਰੋਵਰ, ਪਹਾੜ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੂਰਜ, ਗੁਰੂ, ਦੀਵੇ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਪ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਗਿਣਿਆ ਇਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਕੀਰਾਂ 'ਤੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾ, ਪੁਤ੍ਰਜੀਵ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ। ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋ, ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਲੱਖ, ਲਾਲ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਦਸ ਲੱਖ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਗੰਢ ਜਾਂ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਚੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਸਤਾਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਧੀ ਲਈ ਤੀਹ, ਮੋਹਨ ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਜਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੋਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧਨ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਠਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਰਜਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੱਧਮਾ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਜਾਪ ਸਮੇਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਜਾਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਪ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਾਪ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਜਾਪ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹੋਰ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਪस्या ਹਨ, ਉਹ ਜਾਪ-ਯਜਨ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਚਨ ਨਾਲ ਜਾਪ-ਯਜਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਉਪਾਂਸ਼ੁ (ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ) ਜਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਚਿਕ ਜਾਪ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਜਾਪ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਅੱਖਰ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਪ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਪ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਜਾਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਅਗਲਾ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹਰ ਜਾਪ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇ ਫਲ ਹੈ। ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਤੇ ਚਿਰਕਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਪ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਜਾਪ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਧਰਮਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵਤਾ ਤੇ ਮੁਨੀ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਉਲੰਘਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਰੱਖਣ। ਬੁਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭੁੰਨਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ, ਸੁੱਚਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਭਾਵੇਂ ਲਾਲਚ, ਭਟਕਾਵੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਦ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਝੂਠ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਹੈ—ਝੂਠ, ਕਠੋਰਤਾ, ਧੋਖਾ, ਚੁਗਲਖੋਰੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਮ। ਕਦੇ ਵੀ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਮਨ, ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦਿਓ, ਨਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਨਾ ਸੋਚ ਕੇ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ, ਹੋਮ ਦਾ ਬਚਿਆ, ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ, ਭੀੜ ਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਸੀ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੜੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਰਾਜਸੀ ਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਬਿਨਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ, ਪੱਤੇ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੀਵੇ ਦੇ, ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਚੁਟਕਾਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਾਧਨਾ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।